53

Var güçleriyle yemin ederek sizinle beraber olduklarını söyleyenler bunlar mı, derler? Onların amelleri boşa gitmiş; ziyan edenlerden olmuşlardır.

"Ve yekulüllezine amenu” merfû’dur, Âsım, Hamze ve Kisâî yeni söz başı olarak böyle okumuşlardır. İbn Kesîr, Nah' ve İbn Âmir'in vâv'sız olarak okuması da bunu teyit eder, bu da: O zaman mü'minler ne der sorusunun cevabı olur. Ebû Amr ile Ya'kûb da mana itibarı ile "en ye'tiye"ye atfen nasb ile okumuşlardır, sanki şöyle buyurmuştur: Asallahu en ye'tiye bilfethi ve en yekulel lezine amenu ya da onu asâ fiilinin ismine dahil olan Allah isminden bedel kılar, hades manasını içerdiği için de habere ihtiyaç kalmaz.

Ya da bilfethi lâfzına atfeder, mana da asallahu en ye'tiye bilfethi ve vebi kavlil mü'mine şeklinde olur. Çünkü bir şeyi vâcip kılanı getirmek onu getirmek gibidir.

"Var güçleri ile yemin ederek sizinle beraber olduklarını söyleyenler bunlar mı?” bunu mü'minler münâfıkların durumuna şaştıklarından ve Allah’ın onlara ihsan ettiği ihlâsa sevindiklerinden derler.

Ya da Yahûdîlere derler, çünkü münâfıklar onları destekleyeceklerine yemin etmişlerdi. Nitekim Allahü teâlâ:

"Eğer sizinle savaşılırsa size muhakkak yardım ederiz” (Haşr: 11) âyetinde bunu nakletmiştir. Var güçleri ile yemin, en ağır yemin demektir. Cehd aslında mastardır. Nasbi da hâl olmasına göredir, takdir de şöyledir: Ve aksemu billahi yechedune cehde eymanihim. Bu durumda fiil hazfedilmiş mastar onun yerine geçirilmiştir. Bunun içindir ki, mâ'rife olması câiz görülmüştür.

Ya da mastar olarak mensûbtur çünkü aksemu manasınadır.

"Amelleri boşa gitmiş, ziyan edenlerden olmuşlardır” bu da ya onların sözlerindendir ya da amellerinin boşa gittiğini haber vermek üzere Allah'ın sözündendir. Bunda da taaccüp manası vardır, sanki şöyle denilmiştir: Nasıl da amelleri boşa gitti, nasıl da ziyan ettiler!