7

 Müşrikler için Allah katında ve Resûlü katında nasıl bir andlaşma olabilir? Ancak Mescid-i harâm yanında andlaşma yaptıklarınız hariç. Onlar size dürüst davrandıkları sürece siz de onlara dürüst davranın. Şüphesiz Allah, müttekıleri sever.

 (Müşrikler için Allah katında ve Resûlü katında nasıl bir andlaşma olabilir?) istifham red manasınadır ve içlerindeki o kadar kine rağmen söz verip de bozmamalarını akla uzak görmektedir.

Ya da onlar bozmuşken Allah ve Resûlünün ifa etmelerini uzak görmektedir.

"Yekunu"nûn haberi "keyfe"dir, istifhamdan dolayı başa geçmiştir.

Ya da "lilmüşrikine"dir ya "indallahi"dir. O (indallahi) de ilk ikiye göre ahd'in sıfatıdır yahut zarfıdır yahut "yekunu"nûn zarfıdır.

"Keyfe” de son iki mülahazaya göre "aht"ten hâl’dir.

"Müşrikin” de eğer haber olmazsa açıklamadır.

"İllellezine ahettüm” bunlar da daha önce istisna edilenlerdir, mahalli de istisna olarak mensûbtur ya da bedel olarak çerdir ya da istisna-i munkatı olarak ref'tir yani velakinnellezine ahettüm minhiüm indel mescidil harami, demektir. (Onlar size dürüst davrandıkları sürece siz de onlara dürüst davranın) yani durumlarını gözleyin; eğer andlaşma üzerinde doğru dururlarsa siz de vefakarlık ederek onlara karşı dürüst davranın. Şu âyet de bunun gibidir:

"Andlaşmalarını onlara tamamlayın” (Tevbe: 4). Ancak o mutlaktır, bu ise mukayyettir.

"Mâ"nın şarta da mastara da ihtimali vardır.

"Şüphesiz Allah, müttekıleri sever". Bunun açıklaması da yukarıda geçmiştir.