35

De ki: ortaklarınızdan hakka ileten var mı? De ki: Hakka Allah iletir. Hakka ileten kimse mi uyulmaya daha layıktır yoksa doğru yola götürülmedikçe doğru yolu bulamayan mı? Size ne oluyor? Nasıl karar veriyorsunuz?

"De ki: Ortaklarınızdan hakka ileten var mı?” ortaya deliller koyarak, peygamberler göndererek ve düşünüp taşınmaya muvaffak kılarak. Heda fiili intiha manasını içerdiği için "ilâ” ile geçişli kılındığı gibi müntehanın da hidâyetin sonu olması ve hidâyet de ona rastgele yönelmediği için lâm ile de geçişli kılınmıştır. Bunun içindir ki, Allah'a isnat edilen yerde onunla (lâm ile) geçişli kılınmıştır.

"De ki: Allah hakka hidâyet eder (lilhakkı). Hakka hidâyet eden kimse mi uyulmaya daha layıktır yoksa doğru yola götürülmedikçe doğru yolu bulamayan mı?” Yoksa iletilmedikçe doğru yolu bulamayan mı? Bu da heda binefsihi deyiminden gelir ki, doğruyu kendi bulmaktır.

Ya da Allah hidâyet etmedikçe başkasını hidâyet edemeyen mi? Bu da en şerefli ortaklarının hâlidir, Meselâ melekler, Mesih ve Üzeyr gibi. İbn Kesîr,rş de Nâfi''den rivâyetle ve İbn Âmir he'nin fethi ve dal'in şeddesi ile "yeheddi” Ya'kûb ile Hafs da he'nin kesri ve dal'ın şeddesi ile "yehiddi” okumuşlardır. Aslı yehtedi'dir, idgam edilmiş ve he te'nin harekesiyle harekelenmiş ya da iki sâkin cem olduğu için meksûr kılınmıştır. Ebû Bekir ye'yi he'ye tâbi kılarak "yihiddi” okumuştur. Ebû Amr da yalnız idgam ile okumuş, iki sakinin cem olmasını dikkate almamıştır, çünkü müdğam da harekeli durumundadır. Nâfi''den Kalun rivâyetinde böyle nakledilmiştir. Mübalağa için "illâ en yühedda” da okunmuştur.

"Size ne oluyor? Nasıl hüküm veriyorsunuz?” Böyle akla muhâlif şeylerde.