45

O gün Allah onları toplar. Sanki dünyada gündüzden bir saat kalmışlar gibi. Kendi aralarında tanışırlar. Allah ile karşılaşmayı yalanlayan ve doğru yolu bulamayanlar gerçekten ziyan etmişlerdir.

"O gün onları toplar. Sanki dünyada gündüzden bir saat kalmışlar gibi". Dünyada ya da kabirlerde kalma sürelerini kısa görürler, çünkü korkunç şeyler göreceklerdir. (Keen lem yelbesu) teşbih cümlesi hâl yerindedir yani onları ancak bir saat kalmış bir kimseye benzeterek toplayacağız, demektir.

Ya da "yemv"in sıfatıdır, ait zamir de mahzûftur, takdiri şöyledir: Keen lem yelbesu kablehu.

Ya da mahzûf mastarın sıfatıdır yani haşren keen lem yelbesu kablehu demektir.

"Kendi aralarında tanışırlar” birbirlerini tanırlar, sanki az bir zaman ayrılmışlardır. Bu da ilk toplandıklarında olur. Sonra durum sıkışınca tanışma kesilir. Bu da mukadder başka bir hâl’dir.

Ya da "keen lem yelbesu” kavlinin açıklamasıdır yahut zarfın müteallakıdır, takdir de şöyledir: Yetearefune yevme nahşürühüm.

"Allah ile karşılaşmayı yalanlayanlar gerçekten ziyan etmişlerdir” ziyanlarına şahitlik etmek ve şaşmak için yeni söz başıdır. Derler lâfzı takdir edilerek "yetearefune"deki zamirden hâl olması da câizdir.

"Doğruyu bulamadılar” marifetleri elde etmek için kendilerine verilen yardımcı unsurları kullanmayı başaramadılar. Üstelik onlarla öyle cahillikler yaptılar ki, kendilerini tehlikeye ve sürekli azaba götürdü.