34

Eğer Allah sizi azdırmak istiyorsa, ben size öğüt vermek istesem de öğüdüm size fayda vermez. Rabbiniz odur ve yalnız ona döndürüleceksiniz.

"Size öğüt vermek istesem de öğüdüm size fayda vermez” şarttır ve cevabın delilidir, cümle de "eğer Allah sizi azdırmak isterse” kavlinin cevap anahtarıdır. Kelâmın takdiri de şöyledir: Eğer Allah sizi azdırmak isterse ve eğer ben de size öğüt vermek istersem, öğüdüm size fayda vermez. Bunun içindir ki, eğer bir adam karışma: Sen boşsun, eğer eve girersen, eğer Zeyd ile konuşursan, dese de o da girse, sonra da konuşsa, boş olmaz. Bu da uğraşmasının boş ve gereksiz olduğu hissini vermelerine cevaptır. Bu şuna da delildir ki, Allah'ın irâdesinin azdırmaya taalluk etmesi doğrudur ve muradının tersi çıkması da imkansızdır.

Şöyle de denilmiştir: Sizi azdırmak istemesi helâk etmek istemesidir. Bu da ğavel fasilü ğaven deyiminden gelir ki, potuk çok süt emmekle midesi bozulup helâk olmaktır.

"Rabbiniz o'dur” yaradanınız ve üzerinizde irâdesine göre tasarruf eden o'dur.

"Yalnız ona döndürüleceksiniz” o da size yaptıklarınızın karşılığını verecektir.