14

 Hak davet onundur. Ondan başka ibâdet ettikleri şeyler, onlar hiçbir şeyle cevap vermezler. Ancak suyun, ağzına ulaşması için (uzaktan) iki avucunu açana suyun cevap vermesi gibi cevap verirler ki, o ona asla ulaşmaz. Kâfirlerin duası ancak sapıklık içindedir.

"Hak davet onundur” çünkü ibâdet edilmeyi hak eden yahut ibâdetine çağrılan odur, başkası değildir ya da kabul edilen dua ona aittir; çünkü kendisine dua edene icabet eder. Arkadan gelen de bu görüşü teyit etmektedir. Hak iki anlayışa göre de batılın karşıtıdır, davetin ona nispet edilmesi aralarındaki ilişkiden dolayıdır ya da hak olarak dua edilenin daveti onundur tevüindedir.

Şöyle de denilmiştir: Hak Allahü teâlâ'dır, ona edilen her dua hakka davettir. İki cümleden murat edilen de - eğer âyet Amir ile Erbed hakkında ise - o ikisinin farkında olmadan helâk edilmelerinin Allahü teâlâ'dan bir tuzak olması, Resûlüllah sallallahü aleyhi ve sellem'in duasının kabul olunması ve onun haklı olmasıdır. Eğer âyet genel olursa, murat edilen; kâfirlerin Resûlüllah sallallahü aleyhi ve sellem ile mücadelelerinde tuzağının onlara gelmesiyle tehdit edilmeleridir ve Resûlüllah sallallahü aleyhi ve sellem'in duasının kabul olunması ile onlara göz dağı verilmesidir ya da sapıklık ve bozuk görüşlerinin açıklanmasıdır.

"Ondan başka ibâdet ettikleri şeyler” müşriklerin dua ettikleri putlar, yeduhum'daki zamir hazf edilmiştir ya da putlara dua eden müşrikler demektir ki, mehil hazf edilmiştir, çünkü (ondan başka) kaydı ona delâlet etmektedir.

"Onlar hiçbir şeyle cevap veremezler” hiçbir isteklerine "ancak iki avucunu uzatan gibi” ellerini açana verilen cevap gibi "suyun ağzına yetişmesi için” ondan ağzına gelmesini ister.

"O ise ona ulaşacak değildir” çünkü su cansızdır, onun duasını anlamaz, ona cevap veremez, yaratılışında olmayan bir şeyi yapamaz. Onların ilâhları da öyledir.

Şöyle de denilmiştir: Putlara dualarının yararsızlığı, içmek için suyu avuçlayarak ellerini açana benzetilmiştir. Te ile "ted'une” ve tenvîn ile de "basitin” okunmuştur.

"Kâfirlerin duası ancak sapıklık içindedir” ziyandadır, bâtıldır.