16

 De ki:

"Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?” "Allah” de. De ki:

"Ondan başka kendi nefislerine ne fayda nede zarar verme imkânına sahip olmayan dostlar mı edindiniz? De ki:

"Körle gören bir olur mu?

Yahut karanlıklarla nûr bir olur mu? Yoksa Allah'a onun yaratması gibi yaratan ortaklar koştular da yaratma onlara benzer mi geldi? De ki:

"Allah her şeyin yaratıcısıdır. O, tektir, kahhardır.

"De ki,. "Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?” onları yaratan ve işlerini gören.

"De ki: Allah'tır” onlara böyle cevap ver, çünkü başka cevabı yoktur. Bir de bu pek açıktır, tartışma götürmez.

Ya da böyle cevap vermelerini onlara telkin et.

"De ki: Ondan başka edindiniz mi?” sonra onları şöyle sustur ki, onları dostlar edinmek akıldan uzak bir şeydir.

"Kendilerine ne fayda ne de zarar verme imkânına sahip olmayan dostlar mı edindiniz?” Kendilerine fayda veremez ve kendilerinden bir zararı def edemezlerse, başkalarına nasıl fayda verir ve onlardan zararı nasıl def ederler? Bu da onların sapıklıklarına, şefaat ederler umuduyla onları dostlar edinmedeki görüşlerinin yanlışlığına ikinci delildir.

"De ki: Körle gören bir olur mu?” gerçek ibâdeti bümeyen câhil müşrikle onu bilen ve Allah’ı bir kabul eden mü'min bir olur mu?

Şöyle de denilmiştir: Sizden gâfil olan mabutla hâllerinizden haberdar olan mâbut bir midir?

"

Yahut karanlıklarla nûr bir olur mu?” şirk ile tevhid. Hamze, Kisâî ve Ebû Bekir ye ile (yestevi) okumuşlardır.

"Yoksa Allah'a onun yaratması gibi yaratan ortaklar koştular da” hayır, (ecealu) ortaklar mı koştular demektir, hemze inkâr içindir (onun yaratması gibi yarattılar?) "şürekâe"nin sıfatıdır, o da İnkâra dahildir.

"Yaratma onlara benzer mi geldi?” Allah'ın yaratması ile onların yaratması.

Mana da şöyledir: Onlar Allah'a onun gibi yaratan eşler koşmadılar ki, bunlar da Allah'ın yaratması gibi yarattılar desinler de onlar da Allah gibi ibâdeti hak etsinler. Fakat onlar aciz, halkın gücünün yettiği şeylere gücü yetmeyenleri ortak koştular, nerede kaldı bunların hak gibi yaratmaları! "De ki: Allah her şeyin yaratıcısıdır” ondan başka Hâlik yoktur ki, ibâdette ona ortak olsun. Yaratmayı ibâdetin mucibi ve hak ediş sebebi kıldı, sonra da onu diğerlerinden bertaraf etti ki,

"o tektir” kavline delâlet etsin. Tek ilâh'tır,

"kahhardır” her şeye gâliptir.