50

Hani, Rabbin meleklere:

"Âdem'e secde edin” demişti de, İblis hariç secde etmişlerdi. O, cinden olup Rabbinin emrinden çıktı. Onu ve zürriyetini dostlar mı ediniyorsunuz? Halbuki o, sizin için bir düşmandır. Bu trampa, zâlimler için ne kötüdür!

"Hani, Rabbin meleklere,

"Âdem'e secde edin” demişti de İblis hariç secde etmişlerdi” bunu birçokyerde tekrar etmesi anlatılmak istenen konuya giriş olmasındandır. Burada da o övünenleri teşhir edip de yaptıklarını çirkin bulunca, bunun İblis'in yollarından olduğunu bildirmekle tespit etti ya da dünyaya aldananla ondan yüz çevirenin hâlini açıklayınca - ki, ona aldanmanın sebebi şehvet tutkunluğu ve şeytanın süslemesidir - önce dünya zevklerini onların gözlerinden düşürdü, çünkü zevale mahkumdur, iyi ameller ise daha hayırlı ve daha nefis ve daha yüksektir, sonra da aralarındaki eski düşmanlığı hatırlatarak şeytandan nefret ettirdi. İşte Kur'ân'da bütün tekrarların böyle bir gerekçesi vardır.

"Kâne minel cinni” gizli "kad” ile hâl’dir ya da gerekçe mahiyetinde yeni söz başıdır, sanki: İblis niçin secde etmedi, denildi? Sonra da: Çünkü o cinden idi diye cevap verildi. (Rabbinin emrinden çıktı) secdeyi terk etmekle emrinden çıktı. Fe de sebebiyet içindir. Bunda şuna delil vardır ki, melek asla isyan etmez, İblis'in isyanı ise aslen cinlerden olmasındandır. Bu da Bakara'da geniş olarak anlatılmıştır.

(Onu edinecek misiniz?) bunca yaptıklarından sonra onu edinecek misiniz? Hemze inkâr (red) ve şaşma içindir.

"Ve zürriyetini” evlatlarını ve ona tâbi olanları, bunlara zürriyet denilmesi mecâzîdir.

"Benden başka dostlar mı?” beni onlara değiştirip bana itâat edeceğiniz yerde ona mı edeceksiniz?

"O ki, sizin düşmanınızdır. Bu trampa zâlimler için ne kötüdür!” Allah'ı verip İblis'i ve zürriyetini alma.