53

O ki, yeri sizin için beşik kıldı. Size orada yollar açtı. Gökten su indirdi. Onunla çeşitli bitkilerden çiftler çıkardık.

"Ellezi ceala lekümül arda” bu da mermdur, Rabbinin sıfatıdır ya da mahzûf mübtedanın haberidir veyahut medih üzere mensûb tur. Kûfeliler burada ve Zuhrûf sûresinde mehden okumuşlardır ki, kelmehdi demektir yani onu beşik gibi kullanırsınız demektir. O (mehd) mastardır, isim olarak kullanılmıştır. Diğer kurralar ise mihaden oku muşlardır, o da döşek gibi serilen şeyin ismidir ya da mehd'in çoğulu dur. Nebe' sûresindekinde ise ihtilâf etmemişlerdir.

"Size orada yollar açtı” dağların, derelerin ve kırların arasında yollar açtı, onlarla bir yer den bir yere gidersiniz, menfaatlerinden istifade edersiniz.

"Gökten su indirdi, onunla çıkardık” gâipten mütekillem kalıbına geçti, bu da Allahü teâlâ'nın kelâmını hikâye etmek içindir. Ve şuna dikkat çekmek içindir ki, bunlar onun kemal-i kudret ve hikmetini göstermektedir; eşya da onun irâdesine boyun eğmektedir. Bütün benzerleri de bu şe kildedir, Meselâ şu âyetler gibi:

"Görmedin mi Allah gökten su indirdi; onunla renkleri farklı meyveler çıkardık” (Fatır: 27). "Onlar mı hayırlı, yoksa gökleri ve yeri yaratan ve size gökten su indiren Allah mı? Biz o su ile bahçeler çıkardık” (Neml: 60). (Çiftler) sınıflar demektir, bu denilmesi birleşmelerinden ya da birbirlerine girmelerindendir.

"Min nebatin” bu da ezvacen'in açıklaması yahut sıfatıdır.

"Şetta” da öyledir, bunun "Nebatin"in sıfatı olma ihtimali de vardır, çünkü aslın da mastardır, onda tekil de çoğul da birdir. O şetît'in cem'idir Meselâ merîd ve marda gibi. Manası da şekilleri, maksatları ve menfaatleri değişiktir demektir. Kimisi insanlara uyar kimisi de hayvanlara. Bunun içindir ki: