53

De ki: Ey nefislerine karşı israf eden kullarım, Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah, bütün günahları bağışlar. Çünkü o, çok bağışlayıcı, çok merhametlidir.

"Ey nefislerine karşı israf eden kullarım” günahlarda israfa kaçarak aşırı suç işleyen kullarım, Allah'a nispet edilince bunların özellikle mü'minler olduğu anlaşılır, Kur'ân’ın örfü böyledir.

"Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin” önce bağışlamasından, sonra da lütfünden ümit kesmeyin,

"şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar” bir zaman sonra da olsa affeder. Bunu tevbe şartına bağlamak zahire muhâliftir. Şirk dışında mutlak olduğunu şunlar gösterir: Allahü teâlâ "şüphesiz Allah kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz” (Nisa; 48). Sebep olarak mübalağa tarzında

"çünkü o, çok merhametlidir” buyurmuştur; hasr ifadesi kullanmıştır; bağıştan sonra rahmeti vaat etmiştir; bağışın genel olduğunu çağrıştıran şeyi başa almıştır, çünkü kullarım demiştir ki, bu da zilleti gösterir; merhameti çağrıştıran ihtisas kullanılmıştır; bundan özellikle nefislerin zarar göreceğini bildirmiştir; bağıştan fazla olarak rahmetten ümit kesmekten men etmiştir; bunu mutlak ifade etmiştir; yasağa gerekçe olarak da Allah'ın bütün günahları bağışlayacağını göstermiştir: Zamir yerine Allah isminin konulması da şunu göstermek içindir, çünkü o her şeyden müstağnidir, mutlak nimet verendir; ayrıca hepsini diyerek te'kit etmiştir (yani Âyette bütün bunlar vardır, bu da tevbe şartı olmadığını gösterir).

Efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem'den gelen şu hadis Âyetin genel olmasına mani teşkil etmez: Bu âyeti bütün dünya malı ile değişmem, dedi. Bir adam: Ya Resûlallah, buna şirk koşan da dahil mi, dedi? O da biraz durduktan sonra: Bilin ki, şirk koşan da dahildir dedi ve bunu üç defa tekrarladı.

Rivâyete göre Mekke halkı:

Muhammed putlara tapanın ve haksız yere cana kıyanın bağışlanmayacağını iddia ediyor, nasıl olur, bizse hicret etmedik, putlara taptık ve haksız yere adam öldürdük, dediler? Âyet bunun üzerine indi. Ayyaş,lid bin Velid ve bir bölük insan hakkında indiği yahut Hamza'nın katili Vahşi hakkında indiği de söylenmiştir. Bütün bunlar Âyetin genel olup tevbe şartına bağlı olmadığına bir zarar vermez. Şu âyet de öyledir: