11

 Göklerin ve yerin yaratıcısı. Size kendinizden eşler kıldı, hayvanlardan da eşler kıldı. Sizi onda üretiyor. Onun gibisi yoktur. O, hakkıyla işiten, her şeyi görendir.

 (Göklerin ve yerin yaratıcısıdır) bu da zaliküm'ün başka bir haberidir ya da mübteda’dır, haberi de (size kıldı) kavlidir. İleyhi zamirinden bedel yahut ilallahi'nin sıfatı olarak cer ile (fatıri) de okunmuştur,

"kendinizden” cinsinizden (eşler) kadınlar kıldı.

"Hayvanlardan da eşler kıldı” yani hayvanlara da kendi cinslerinden kendilerine eşler kıldı ya da sizin için hayvanlardan sınıflar yarattı yahut erkekler ve dişiler yarattı demektir. (Sizi üretiyor) çoğaltıyor, bu da zer'den gelir ki, yaymaktır. Zer ve zerv de bu manayadır. Zamir

birinciye göre insanlara ve hayvanlara gider, bunda da akıllı muhataplar çok kabul edilmiş olur. (Onda) yani bu tedbirde ki, o da insanları ve hayvanları çift yaratmasıdır. Bu da üremelerine sebeptir. Sanki bu, yeryüzüne yayma ve orada çoğalmanın kaynağı gibidir. (Onun gibisi yoktur) ona eş ve münasip biri yoktur demektir. Mislihi'den maksat zâtı demektir. Nitekim: Senin gibi birisi böyle yapmaz denilir ki, sen yapmazsın manasınadır. Çünkü onun gibisi, onun yerini tutan biri öyle yapmazsa o hiç yapmaz. Bunun bir benzeri de Rukayka bint Sayfi'nin, Abdülmuttalib'in yağmur duasındaki şu sözüdür: Bilin ki, onların arasında onun gibi arı ve duru insanlar vardır. Kim de kemislihi'deki kâf zâittir derse, ona leyse misluhu manasını vermek ister, ancak anlattığımız gibi ilk mana daha tekididir. Misluhu sıfatuhu manasınadır da denilmiştir ki, onun sıfatı gibi sıfat yoktur demek olur.

"O hakkıyla işiten. Her şeyi görendir” işitilen ve görülen her şeyi.