19

 Ölüm sarhoşluğu gerçek olarak geldi. İşte senin kaçtığın şey budur.

"Ölüm sarhoşluğu gerçek olarak geldi". Onların amellerin karşılığını almak için yeniden dirilmeyi uzak görüp de onu gücünün yetmesi ve ilmi ile gerçekleştireceğini söylemekle izale edince, onlara şunu bildirdi ki, yakında ölüm ânında ve kıyâmet koparken bununla yüzleşeceksiniz. Mâzi ile tabir etmesi de (caet) bunun yakın olduğuna dikkat çekmek içindir. Sekretül mevt aklı baştan alan ölüm sarhoşluğudur, be edâtı da tadiye (geçişlik) içindir, Meselâ: Cae zeydün biamrin (Zeyd Amr'ı getirdi) gibi. Mana da: Ölüm sarhoşluğu gerçek bir olay yahut gerçek vaat veyahut ölüm ve ceza olarak lâyık olduğu gibi geldi demektir. Çünkü insan ceza (karşılık görmek) için yaratılmıştır. Be edâtı da "tenbütü biddühni” (Mü'minun: 20) kavlinde olduğu gibi mülâbese (ilişki) içindir. Sekretül hakkı bilmevti şeklinde de okunmuştur ki, ölüm sarhoşluğu şiddetli olduğu yahut sürüklediği için canı çıkarmış, sanki onu getirmiştir ya da be edâtı maa (beraberlik) manasınadır.

Şöyle de denilmiştir: Sekretül hak, sekretullah (Allah’ın verdiği sarhoşluk) da denilmiştir ki, böyle bir nispet korkutmak içindir. Sekaratül mevt şeklinde çoğul olarak da okunmuştur. (Bu) yani ölüm "senin kaçtığın şeydir” ürktüğün şeydir, hitap da insanadır.