27

Yoldaşı:

"Rabbimiz, onu ben azdırmadım. Ancak o uzak bir sapıklık içinde idi” der.

 (Yoldaşı dedi) yani ona bağlı olan şeytan dedi. Bunun diyalogu hikâye eden cümleler gibi (atıfsız) başlaması şundandır, çünkü bu, mahzurun cevabıdır, ona da

(Rabbimiz, onu ben azdırmadım) kavlinin delâlet ettiği mahzurun cevabıdır. Sanki kâfir: Hüve atğani (o beni azdırdı) demiş, yoldaşı da: Rabbena mâ atğaytuhu

(Rabbimiz, onu ben azdırmadım) demiştir. Birincisi (vekale karinuhu (âyet: 23)) ise öyle değildir. Çünkü onun mâkabline atfı vâciptir, zira mefhumlarının birlikte meydana geldiğini göstermektedir yani her nefsin iki melekle gelmesi ile yoldaşının

"ancak o uzak bir sapıklık içinde idi” kavli ben ona bu hususta yardım ettim, demektir. Çünkü şeytanın saptırması ancak aklı karışık olana ve kötülüğe meyyal olana etki eder. Tıpkı şu Âyette olduğu gibi:

"Vema kâne lî (benim sizin üzerinizde bir otoritem yoktu, ancak sizi davet ettim, siz de bana icabet ettiniz” (İbrâhîm: 22). (Yani diyalog hâlindeki konuşmalar atıf istemez, diğeri ister, burada da bövle olmuştur).