77

" (Resûlüm) de ki:

"- Ey Ehl-i Kitab! Dininizde haksız yere gulüv yapmayın (aşırı gitmeyin). Daha önce sapmış, bir çoklarını da saptırmış ve doğru yoldan uzaklaşmış bir topluluğun nevasına (arzu ve isteklerine) da uymayın."

A- "(Resûlüm) de kı:

"- Ey Ehl-i Kitab ! Dininizde haksız yere gulüv yapmayın."

Bundan önce Kitab Ehli Yahudilerin ve Hıristiyanların meslekleri (inançları) ibtal edilmişti. Şimdi burada hitap, iltifat yoluyle (doğrudan doğruya) Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) lisaniyle bu iki fırkaya tevcih edilmektedir.

Bundan maksad, onları bâtıl inançlardan kurtarmak ve sağ duyu sahibi herkesin gittiği dosdoğru bir yola irşad etmektir.

Burada haddi tecavüz etmeme nehyi,

- Hıristiyanları İsa'yı (aleyhisselâm) Peygamberlikten kendi uydurdukları ilâh mertebesine yükseltmekten;

- Yahudileri de, İsa'yı (aleyhisselâm) Peygamberlik mertebesinden, yine kendi uydurdukları o pek çirkin mertebeye indirmekten men emek içindir.

Diğer bir görüşe göre ise, bu nehiy de, Nisa (4) süresindeki gibi yalnız Hıristiyanlara mahsustur.

Hıristiyanların, Ehl-i Kitab unvanı ile zikredilmesi, İncil'in de onları haddi tecavüzden nehyettiğini hatırlatmak içindir.

"Ğayra'l-hakkıi / haksız yere" demek,

hak olmayan, bâtıl olan bir aşırılığa gitmeyin,

yahut hakkı tecavüz etmeyin,

yahut bâtıl olan dininizde aşırı gitmeyin,

yahut aşırı gitmeyin, ancak hakka bağlı kalın ; demektir.

B- "Daha önce sapmış, bir çoklarını da saptırmış ve doğru yoldan uzaklaşmış bir topluluğun hevasına (arzu ve isteklerine) da uymayın."

Bu topluluk,

2-Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) gönderilmeden önce,

Yahudilerle Hıristiyanların,

yahut yalnız Hıristiyanların,

kendi şeriatlarında dalâlete düşmüş ve kendileri gibi birçoklarını da dalalete düşürmüş,

3-Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) gönderildikten, hakkın ve İslâmın dosdoğru yolu gösterildikten sonra,

onu kıskanarak kendisini yalanlamak ve ona zulmetmek suretiyle yolun doğrusundan uzaklaşmış bulunan selefleri ve öncüleridir.

Diğer bir görüşe göre onların,

birinci dalâletleri, aklın icabından ;

ikinci dalâletleri, şeriatın getirdiklerinden sapmalarına işarettir.