100

"(Resûlüm) de ki:

"- Pis ile temiz bir değildir; pisin çokluğu (kesreti) velevki seni hayrete düşütsün. O halde ey akıl sahibleri, Allah'tan sakının ki kurtuluş (felâh)a eresiniz!"

A- "(Resûlüm) de kı:

"- Pis ile temiz bir değildir."

1-Burada, Allah (celle celâlühü) katında,

kötü şahısların,

kötü amellerin,

kötü malların,

iyileriyle bir olmadığı hakkında genel bir hüküm konuyor.

Her ne kadar bu âyetin nüzul sebebi, Mâide (5) sûresinin 2. âyetinin tefsirinde bahsi geçen Şurayh b. Dubey'a el-Bekrî ise de, maksad, insanları amellerin ve malların iyisine teşvik etmek ve bunların kötüsünden sakmdırmaktır.

2-

Diğer bir görüşe göre ise, bu âyet, Resûlüllah'a (sallallahü aleyhi ve sellem) içkiyle ilgili soru soran bir zat hakkında nazil olmuştur.

Bu zat, huzura gelerek sordu:

"- Ya Resûlallah! Ben içki ticareti yapıyordum ve bundan büyük servet kazandım. Şimdi ben, bu serveti. Allahü teâlâ yolunda harcarsam, bana faydası olur mu?"

Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle cevap verdi:

"- Bu servetini hac veya cihad veya sadaka için harcasan, bir sivrisinek kanadı kadar değeri yoktur. Allah, ancak temizi kabul eder."

Tâbü âlimlerinden Ata ve Has en (radıyallahü anh) diyorlar ki:

"Habis ile tayyib, haram ile helâldir."

Âyette habisin önce zikredilmesi, daha başta, diğeri ile eşit olmadığı bildirilen kusurun, karşıtında değil, kendisinde olduğunu bildirmek içindir.

Ziyade ve noksan farklı iki şeyin bir veya eşit olmaması, zaidin ziyadesi itibariyle olabilirse de ilk akla gelen, kusurlunun kusuru itibarı ile olmasıdır. Nitekim,

" De ki:

"- Kör ile gören bir olur mu? " (En'âm 6/50) âyetiyle benzerleri de bu kabildendir.

" De ki:

"- Bilenlerle bilmeyenler bir olur mu ?" (Zümer 39/9) âyetinde ise bunun aksine, iki şeyden fâzılın (üstün olanın) önce zikri, fazdın vasfınm (bilmenin), mafzûliin melekesı (kazanımı) olmasındandır.

B- "Pisin çokluğu (kesreti) velevki seni hayrete düşünsün."

Pis ve kötü olan şeyin çokluğu seni sevindirse de, bunlar hiçbir zaman bir olmaz.

Bu hitab, Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem)in uyarmaya memur kılındığı herkes içindir.

Bir görüşe göre de pisin çokluğu hoşuna gitse de gitmese de bu böyledir, demektir.

C- "O halde ey akıl sahibleri, Allah'tan sakının ki kurtuluş (felâh)a eresiniz!"

Gerçek böyle olunca, ey akl-i selim sahibleri,

pis (murdar) çok da olsa, onu istemekten Allah'a sığının; ondan sakının;

temiz, az da olsa onu tercih edin.

Çünkü itibara medar olan şey, çokluk ile azlık değil fakat temizlik ile pisliktir. Bu itibarla övgüye şayan olan az, zemme müstahak olan çoktan daha hayırlıdır. Hatta pis (habis, murdar), miktarı arttıkça daha pis olur.