30

"Onları Rabb'ları huzurunda durduruldukları zaman bir görsen!

O (Allah), şöyle der:

"- Bu gerçek (hakk) değil miymiş?"

Onlar da şöyle derler:

"- Rabbimıza andolsun ki evet, gerçekmiş!"

O (Allah) da şöyle der:

"- O halde inkârınız sebebiyle tadın azabı!"

A- "Onları, Rabb'ları huzurunda durduruldukları zaman bir görsen !"

Bu duruş, mecazî olup kınama ve sorgulama için alıkonulma anlamındadır. Tıpkı kölenin, cezalandırılmak için efendisinin huzurunda durdurulması gibi.

B- "O (Allah) şöyle der:

"- Bu, gerçek (hakk) değil miymiş."

Bu bir istinaf cümlesidir. Sanki "O zaman Rabb'ları onlara ne dedi?" suali sorulmuş da cevabında Allahü teâlâ da, âhiret hayatını yalanlamalarından dolayı onları azarlamak için, müşahede ettikleri yeniden dirilişi ve onun devamı olan halleri göstererek böyle buyurmuştur.

C- "Onlar da şöyle derler:

"- Rabbimıza andolsun ki evet, gerçekmiş !"

Bu cümle de, geçen cümle gibi bir istinaf cümlesidir. Onların, itiraflarını yeminle tekid etmeleri, onun hak ve gerçekliğine olan inançlarını açıklamak ve faydası olur ümidiyle bunun, kendilerinden istek ve şevkle sâdır olduğunu bildirmek içindir.

Ç- "O (Allah) da şöyle der: "- O halde inkârınız sebebiyle tadın azabı !"

Bu cümle de, geçen cümleler gibi istinafîdir.

Burada "f — o halde, öyleyse", edatı cezalandırmanın, onların dünyada inkâr ettikleri şeylerin hak olduğunu itiraflarına ilişkindir. Ancak onları azaba uğratan elbette bu itirafları değildir. Fakat azabın sebebi, şimdi hak olduğunu kabul ettikleri şeyleri dünyada iken inkâr etmiş olmalarıdır. "Bima küntüm tekfurun / inkârınız veya inkâr etmiş olmanız sebebiyle" ifadesi de bu gerçeği ifade eder.

Yani,

"- Siz bunu, dünyada inkâr etmiş olduğunuzdan dolayı bu azabı tadın!" Yahut

"-- Siz dünyada, inanmanız gereken şeyleri inkâr ettiğinizden dolayı bu azabı tadın!"

Böylece bunu inkâr etmeleri de öncelikle o genel inkâra dahil olur.

Her halde bu kınama ve azarlama, onlar cehennem ateşi karşısında durdurulup o sözleri söyledikten sonra gerçekleşecektir. Çünkü zahire göre, bu aşamadan sonra az ab tan başka bir şey yoktur.