74

"Hani İbrâhîm, babası Âzer'e bir zaman şöyle demişti:

"- Sen putları (esnamı) ilâhlar mı ediniyorsun (ittihaz ediyorsun)? Kadar ben seni ve kavmini apaçık bir sapıklık (dalâlet) içinde görüyorum."

Burada Resûlüllâh'a hitab eden bir fiil-i mukadder olup bu cümle,

"(Resûlüm) de ki:

- Biz Allah'ı bırakıp da ne bir yararı, ne de bir zararı dokunmayan şeylere mi tapalım?..." (En'âm 6/71) âyetine atıftır. Bazılarının sandığı gibi,

"Namazı dosdoğru kılın ve O'ndan sakının; diye de emrolunduk." (En'âm 6/72) mealindeki cümleye atıf değildir.

Burada emrin vakte yöneltilmesinin sebebi, daha önce geçtiği gibi, olayları hatırlamanın gerekliliğini ifâde içindir.

Azer, Küfe çevresinde bir kasabada yaşıyordu.

Diğer bir görüşe göre, İbrâhim'in babasının adı Süryanîce bir kelime olan Tareh'tir; Azer ise, onun meşhur olan lâkabıdır.

Bir diğer görüşe göre ise, Azer, onun taptığı putun adıdır; kendisi de o puta taptığı için ona bu lâkab verilmiştir.

Tâbiînden Dahhâk'e göre: "Azer, çok yaşlı insan demektir."

İbrâhim el-Zeccac'e göre de: "Azer, hatâ işleyen demektir."

Yahya b. Ziyad el- Ferrâ ile Süleyman el-Teymî'ye göre de: "Âzer, eğri demektir."

Bu görüşlere göre, Azer, onun sıfatıdır. 

"Âzer"in, "ezr / kuvvet" veya "vizr / yük, günah" kökünden türetildiğı görüşünde olanlara göre de onun sıfatıdır.

Başka bir görüşe göre muzaf mahzûf olup "Abid-i Âzer - Azer'e tapan" demektir.

Bir kırâete göre, bu kelime "Âzerü" olarak okunmaktadır. Bu kıraet de, onun özel isim olduğuna delildir. Zira nida harfi, ancak özel isimlerin başında lıazfedılebilir.

"Putları ilâhlar mı ediniyorsun?" ifâdesindeki "âlihe / ilâhlar" kelimesinde maksûd olan, kelimenin çoğul mânâsına itibar edilmeksizin, o cinsi tanrı edinmenin inkâr ve reddidir. Çoğul kipinin kullanılması, çok kere o yolda istimalinden dolayıdır.

Bu kelime bir kıraate göre "e-ezren" şeklinde de okunmaktadır.

Buna göre, Ezr bir putun adıdır. Bu takdirde anlam,

"- Sen. Ezr'e mi tapıyorsun?" demek olur.

Bundan sonra gelen "putları ilâhlar mı ediniyorsun?" ifâdesi, bunu tesbit ve izah içindir. Bu da onun inkâr ve reddine dahildir.

Hulâsa,  İbrâhim (aleyhisselâm), babası Azer'in ve ona uyan kavminin putlara tapmalarını inkâr ve reddediyor. Çünkü onu ve onun putlara tapan kavmini, haktan sapmış ve şüphe götürmez bir dalâlet içinde görüyor.