12

"Allah buyurdu:

"- Emrolunduğun halde secde etmekten seni men eden nedir?

(İblis) cevab verdi:

"- Ben ondan hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın."

A- "Allah buyurdu:

"- Emrolun duğun halde secde etmekten seni men eden nedir?"

Bazı İslâm âlimlerine göre, bu âyet mutlak (kayıtsız) emir, vücûb (zorunluluk) ve âciliyet ifâde eder.

Diğer bir âyette de şöyle buyurulur:

"Ey iblis sen neden secde edenlerle beraber olmadın?".

Başka bir âyette de şöyle buyurulur:

"Allah buyurdu:

- Ey iblis, iki elimle yarattığıma secde etmekten seni men eden nedir?"

Bu olay hikâye edilirken böyle değişik ibarelerin kullanılmasından anlaşıldığına göre mel'ûıı iblis, bir günah içinde üç hatâ işlemiştir. Şöyle ki:

1 - Emre muhalefet etmek,

2- Cemaatten ayrılmak ve Allahü teâlâ'ya çok yakın melekler sınıfı içinde olmaktan kaçınmak,

3- Büyüklük taslayıp Âdem'i tahkir etmek.

İblis, o zaman bunların her biri için kınanmıştır; ancak her hikâye edilişte, başka biri zikredilmiştir.

Her yerde hepsinin zikredilmemesi, kınanması için her birinin yeterli ve onun yaptığının bâtıl olduğunu göstermek içindir.

İblis'in kınanması hikâyesi, Bakara, İsrâ, Kehf, Tâ-Hâ sûrelerinde hiç zikredilmemiştir.

B- "(iblis) cevab verdi:

"- Ben ondan hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın."

İblis, "Beni Âdem'e secde etmekten alıkoyan şudur" gibi bir sözle bu suale uygun cevap vermektense secde etmekten kaçınmasını mûcib bir üstünlük iddia ve şunu ifâdeye cüret etmiştir:

Bir kimsenin kendinden aşağı birine secde etmesi doğru bir davranış değildir. O halde bunun emredilmesi nasıl doğru olabilir? Nitekim iblis, başka bir âyette bu hususta şöyle, der:

"Benim, kuru bir çamurdan, şekil verilmiş balçıktan yarattığın bir insana secde etmem doğru olmaz dedi." Şu halde tekebbür binasını ilk kuran, aklî, güzel ve çirkin sözlerle ilk konuşan mahlûk İblis'tir.

İblis'in "Beni ateşten yarattın; onu ise çamurdan yarattın" sözleri, iddia ettiği üstünlüğün gerekçesidir. Ancak mel'ûn, büyük bir hataya düşmüştür. Çünkü üstünlüğü madde ve

unsur cihetine tahsis ve Allahü teâlâ'dan yana olan üstünlükten gaflet etmiştir. Nitekim Allahü teâlâ ona sorar:

"- Ey İblis, İki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir?"

Daha açık bir deyişle çok itina gösterdiğim., bilâvasıta, doğrudan doğruya yaratuğım Âdem'e secde etmekten seni men eden nedir?

İblis, şekil cihetinden olan üstünlükten de gaafildir. Nitekim,

"... Ve ona ruhumdan üflediğim..." sözleriyle buna dikkat çekilmiştir.

İblis, gaye cihetinden olan faziletten de gaafıldir; işin temel direği de budur.

Âdem'in yeryüzünde halife olmasını sağlayan konularda meleklerden daha bilgili olduğu ve onda bulunan bir takım özelliklerin onlarda bulunmadığı ortaya çıktıktan sonra meleklerin Âdem'e secde etmeleri emrolundu.

Bu âyet,

- bir maddenin yoktan ve defaten var edilebildiğine;

- bir maddenin daha üstün veya daha aşağı bir maddeye dönüstürülebildiğine,

- şeytanların da mevcud cisimler olduğuna delildir.

Her halde insanın çamura, şeytanların da ateşe izafe edilmesi, çoğunluk itibariyledir.