13

"(Allah) buyurdu (Kale):

"- Öyleyse in oradan. Çünkü orada tekebbür etmen (büyüklük taslaman) senin haddin değildir. Haydi çık! Çünkü sen gerçekten aşağılıklardansın."

Bu ilâhî emir,

- lânetli iblisin emre muhalefetinin,

- bu muhalefeti bâtıl şeylerle gerekçelendirmesinin,

- ve bunda ısrar etmesinin sonucudur. Bu, "cennetten in!" demektir.

İbn Abbâs diyor ki:

"Onlar o zaman Aden cennetinde bulunuyorlardı; Cennet'ül Huld'de (ebedîlik cennetinde) değil."

Diğer bir görüşe göre ise bu, "azız melekler zümresinden in! "demektir. Çünkü onların zümresinden çıkmak da bir iniştir; hem de nasıl bir iniş! Zaten Hıcr suresinin 34. âyetinde buradaki " inme" fiili yerine "çıkma" fiili kullanılmıştır.

Başka bir görüşe göre ise, buradaki inişten murat, gökten iniştir. Ancak bu görüşü, iblisin, Âdem'e verdiği vesvesenin bu kovmadan sonra olması reddeder. Budan dolayı bu inişin, kesin olarak, mezkûr iki manadan birine hamlediîmesi lazımdır:

Birinci manaya göre İblisin vesvesesi, cennet kapısından seslenmekle olmuştur. Nitekim Hasen-ı Basrî'den de böyle rivâyet olunmuştur.

"Orada yani cennette veya melekler zümresinde büyüklük taslamak senin haddin değildir" mealindeki cümle, iniş emrinin gerekçesidir. Çünkü orada büyüklük taslamanın doğru olmaması, mezkûr emre gerçek bir gerekçe oluşturur. Zira orası itaatkârların mekânıdır.

Bu âyet-i kerime, başka yerde tekebbürün caiz olduğuna delâlet etmez.

Bu âyet,

- tekebbürün cennet, ehline yakışmadığına,

- ve Allahü teâlâ'nın, iblisi sırf isyanından dolayı değil fakat ayni zamanda tekebbüründen dolayı kovduğuna dikkatleri çeker.

Âyetteki "Çık!" emri de, inme emrinin tekidi olup aynı gerekçeye dayanır.

"Çünkü sen gerçekten aşağılıklardansın!" cümlesi, " Çık!" emrinin gerekçesi olup bunun sebebinin tekebbür olduğunu bildirir.

Yani,

"- Sen, büyüklük tasladığın için Allah ve O'nun dosdarı katında gerçekten zelil ve değersiz bir varlıksın!"

Rivâyet olunduğuna göre Ömer şöyle demiştir:

"Bir kimse Allah için tevazu gösterirse, Allah da, onun şânını yüceltir."

Yine Ömer der ki:

"Moralini yüksek tut; Allah sana güç verir. Büyüklük taslayıp haddini aşan kimseyi de Allah tutup yerlere fırlatır."