50

"Hani meleklere, "Âdem'e secde edin!" Demiştik. İblisten başka hepsi hemen secde ettiler. İblis cinlerden idi. Sonra Rabbinin emrinden çıktı. Şimdi siz, Benden başka onu ve soyunu mu dost ediniyorsunuz? Halbuki onlar sizin düşmanın izdir. O, zâlimler için ne kötü bir değişmedir!"

A- Hani meleklere, "Âdem'e secde edin!" demiştik, iblisten başka hepsi hemen secde ettiler. İblis cinlerden idi. Sonra Rabbinin emrinden çıktı.

Bu secde, selâmlama ve saygı gösterme secde sidir. Daha önce bunun izahı geçti.

"İblis cinlerden idi" cümlesi, müstesna olarak iblisin secde etmemesinin sebebinin beyanıdır. Sanki "O niçin secde etmedi?" Mukadder (gizli) sualine cevap olarak, "Çünkü o, aslen cinlerden idi. Sonra Rabbinin emrinden çıktı" denilmiştir. Yahut İblis, Allah'ın (celle celâlühü) emri sebebiyle yoldan çıkıp kâfir olmuştur.

Burada iblisin kıssasını hatırlatmaktan maksat, kendi nesepleri ve mallarıyla övünüp yoksul mü’minler arasına girmeyi kendilerine yakıştirmayan mütekebbirlere olan inkâr ve reddi ağırlaştırmaktır. Yani bunun İblisin işi olduğu ve onların, böyle davranmakla İblisin vesvesesine uydukları beyan edilinektedir. Nitekim âyetin bundan sonraki bölümü de bunu haber vermektedir.

B- "Şimdi siz, Benden başka onu ve soyunu mu dost ediniyorsunuz?

Şeytanın zürriyeti, onun çocuklarıdır veya mecazî olarak, ona uyanlar demektir. Katâde diyor ki: "Âdem oğulları üredikleri gibi, şeytanlar da ürerler." Denilmiştir kı, kuyruğunu Dübürüne sokarak yumurtlamakta ve açılan her yumurtasından bir cemaat şeytan çıkmaktadır.

C- "Halbuki onlar sizin düşmanınizdır.

Nitekim diğer bir âyette de:

"Çünkü onlar gerçekten benim düşmanımdır; âlemlerin Rabbi benim dostumdur." (Şuarâ: 77) ve bir âyette de:

"Düşman ancak onlardır." (Münafıkûn: 4) denilmektedir.

D- "O, zâlimler için ne kötü bir değişmedir!

Yani zâlimlerin, Allah'ı (celle celâlühü) İblis ile zürriyetine değişmeleri ne kötü bir şeydir! Bu ifade, onların yaptıklarının, pek çirkin bir zulüm olduğunu açıkça bildirmektedir.