51

"Ben ne şu gökleri ve bu yeri yaratırken, ne de kendilerini yaratırken şeytan ile soyunu şahit tutmadım. Ben zaten yoldan çıkaranları yardımcı edinecek değilim."

A- Ben ne şu gökleri ve bu yeri yaratırken, ne de kendilerini yaratırken şeytan ile soyunu şahit tutmadım.

Allah yerine şeytan ile soyunu dost edinmelerinin, kendilerine habisliği, sapıklığı ve düşmanlığı gibi sakıncaları beyan edildikten sonra burada da haddi zatinda bunun mümkün de olmadığı beyan edilmektedir. Yani Ben, İblisi ve soyunu, göklerin ve yerin yaratılışına şahit kılmadım; çünkü Ben, gökleri ve yeri şeytanları yaratmadan önce yarattim. Ve şeytanları yaratırken de onların bazılarını, diğer bazılarının yaratılışına şahit kılmadım.

Cumhûr âlimlerin tefsir görüşü budur.

Diğer bir görüşe göre ise, Ben zâlimleri yaratırken de, şeytanları şahit kılmadım, demektir. Bu görüşün delili şudur: Bu makama uygun olan mâna budur; zira şeytanların, kendilerini dost edinenlerin yaratılışına şahit kılınmamaları, onların dost edinilmemesini gerektirmektedir. Çünkü bu dostluğu gerektirecek asgari sebep, velinin (dostun), onu edinenlerin yaratılışında hazır bulunmasıdır. Bu olmayınca da, bu dostluğu gerektirecek bir sebep de yok demektir. Şeytanların birbirlerinin yaratılmasında hazır bulunmamaları ise, bu dostluğun reddinin ve inkârının sebebi değildir.

B- "Ben zaten yoldan çıkaranları yardımcı edinecek değilim.

Yani Ben zaten insanları doğru yoldan saptıranları, yaratmak işimde veva her hangi bir işimde yardımcı edinecek değilim kı, İlahlığın bazı hükümlerinde ortaklık iddia edilip buna binaen dostlukta da ortaklık vehmedilebilsin.

Bu kelâm onları takbih etmek anlamını ifade etmekte ve onların akıllarının ve görüşlerinin son derece sakat olduğunu bildirmektedir. Nitekim budalaların ve çocukların bile şüphe etmedikleri bu kadar açık hakikati de anlamıyorlar ve sarahatle belirtilmesine ihtiyaç duyuyorlar.

Bir görüşe göre, âyetin mânâsı şöyledir: Ben ne gökleri ve yeri yaratırken, ne de kendilerini yaratırken müşrikleri şahit kılmadım; onları yaratılış sırlarına muttali etmedim ve başkalarında bulunmayan faziletleri kendilerine tahsis etmedim ki, iddia ettikleri gibi kendileri insanlara örnek teşkil etsinler ve insanlar oların îmanı gibi îman etsinler. Binaenaleyh dine yardımları dokunur umuduyla onların sözüne itibar edilmez. Zira Benim, yoldan çıkaranları yardımcı edinmem asla uygun olmaz.