37

"Onlar, orada: "Ey Rabbimiz! Bizi buradan çıkar ki, önce yaptığımız işlerden farklı sâlih ameller yapalım!" diye feryat edecekler. Size, düşünecek kimsenin düşünebileceği kadar ömür vermedik mi? Ve size uyarıcı da gelmişti. Artık tadın azabı. Çünkü zâlimler için hiçbir yardımcı yoktur."

A- "Onlar, orada: "Ey Rabbimiz! Bizi buradan çıkar ki, önce yaptığımız işlerden farklı sâlih ameller yapalım!" diye feryat edecekler."

Onlarin bu sözleri, sâlih olmayan eski amellerine hayıflandıklarını ve bunu itiraf ettiklerini, oradan çıkarılmak istemelerinin, bunun telafisi için olduğunu, onların, eski amellerini sâlih zannettikleri, şimdi ise aksinin ortaya çıktığını bildirmektedir.

B- "Size, düşünecek kimsenin düşünebileceği kadar ömür vermedik mi?"

Bu kelâm, doğrudan doğruya Allah tarafından onlara verilen bir cevap olup kendilerini kınamaktadır. Yani biz, size, düşünecek kimsenin düşünebileceği, iyice tefekkür edebileceği kadar uzun bir zaman mühlet vermedik mi, sizi geciktirmedik mi, size öyle bir ömür vermedik mi?

Deniliyor ki, bu ömür kırk senedir.

İbn Abbâs'tan (sallallahü aleyhi ve sellem) rivâyet olunduğuna göre ise, bu ömür altmış senedir. Hazret-i Ali'den de böyle rivâyet edilmiştir.

Bu ömür, Allah'ın, âdem oğlunun, mazeretini kendisiyle kaldırdığı ömürdür. Nitekim Peygamberimiz, bir hadiste şöyle buyurmuştur: "Allah, altmış yaşma kadar ömür verdiği kimsenin mazeretini kaldırmıştır." 2

2 Buhârî /Kitabu'r Rıkak, bab: 5

C- "Ve size uyarıcı da gelmişti."

Bu cümle, mezkûr istifham cümlesine atıftır. Zira mezkûr cümle, "size o kadar ömür vermişizdir" anlamındadır. Nitekim "ey Resûlüm! Biz, senin göğsünü açıp genişletmedik mi? Ve yükünü de senden indirdik." (inşirah: 1, 2) âyetleri de bu kabildendir. Zira bu da, "biz, senin göğsünü açıp genişlettik. .." anlamındadır.

Burada uyarıcıdan murat, Resûlüllah'tır. Yahut elindeki Kur’ân'dır.

Diğer bir görüşe, göre ise, akıldır.

Bir diğer görüşe göre ise, yaşlılıktır. Başka bir rivâyete göre ise, akrabaların ölümüdür.

Burada uyarıcının zikıiyle iktifa edilmiş, çünkü bu makam, yalnız onun zikrini gerektirmektedir.

D- "Artık tadın azabı. Çünkü zâlimler için hiçbir yardımcı yoktur, "

Bu kelam, mezkûr ömür verildiğini ve uyarıcı geldiğini ifâde eden cümlelere terettüp etmektedir.