12

"Ölüleri diriltecek olan ancak ve ancak biziz. Onların yaptıklarını da, eserlerini (geriye, bıraktıklarını) da yazmaktayız. Biz, her şeyi apaçık bir kitapta sayıp yazmışızdır."

A- "Ölüleri dirilecek olan ancak ve ancak biziz."

Bu kelâm, icmali olarak uyarma ve müjdelemeyi içeren pek büyük bir hâdiseyi beyan etmektedir. Yani onların ölümlerinden sonra tekrar kendilerini diriltecek olan ancak ve ancak biziz.

Hasen-ı Basrî'den rivâyet olunduğuna göre, onların dirıltilmeleri, şirkten imâna çıkarılmalarıdır. Bu görüşe göre bu kelâm, müjdelenen hususun tahakkukunu vaat eden büyük bir ikram vaadidir.

B- "Onların yaptıklarını da, eserlerini, (geriye bıraktıklarım) da yazmaktayız."

Yani biz, onların geçmişte yaptıkları sâlih amelleri ile diğer işlerini ve öğrettikleri ilim, telif ettikleri kitap, meydana getirdikleri vakıflar, bina ettikleri camiler, kervansaraylar, köprüler ve diğer kakçı hayırları ile zulüm ve haksızlık kanunlarını tesis etmek, kullar arasında şer ve fesat prensiplerini düzenlemek ve ihdas edip de kendilerinden sonra gelecek olan müfsitlere âdet haline getirdikleri diğer serler gibi kötülükleri de yazmaktayız.

Diğer bir görüşe göre ise, bu eserlerden murat, yürüyerek camilere gidenlerin eserleridir, izleridir. Herhalde bundan maksat, bunun da, eserlere dâhil olmasıdır.

C- "Biz, her şeyi apaçık bir kitapta sayıp yazmışızdır."

Yani her ne olursa olsun, biz her şeyi, şânı pek yüce, olmuş ve olacak her şeyi içeren levh-ı mahfuz'da yazmışızdır.