18

"O insanlar, şu devenin nasıl yaratıldığına, şu göğün de nasıl yükseltildiğine, dağların da nasıl dikildiğine, şu yeryüzünün de nasıl yayıldığına bir bakmazlar mı?"

Bu kelâm, açıklanan Gâşiye haberi ile onun, üzerine bina edildiği ve insanların, hakkında görüş ayrılığma düştükleri tekrar dırıkmeyi takrir konusunda, onlarin inkâr edemeyecekleri kanıtları göstermektedir.

Yani onlar, zikredilen âhiret hayatını ve onun hükümlerini inkâr edip Allah'ın kudretinden bunun vukuunu imkânsız mı görüyorlar? Öyleyse gözleri önünde bulunan ve her zaman kullandıkları devenin nasıl hayret verici bir yaratılışa sahip olduğuna, diğer hayvan türlerinin yaratılışındakı temel vasıflardan çok farklı üstün vasıflara sahip olduğuna bir baksınlar; bu hayvanin, cüssesinin büyüklüğüne, kuvvetinin şiddetine ve bünyesinin, yapısının, yerde yüklendikten sonra yavaşça ayağa kalkmak, ağır yükleri uzak mesafelere taşımak gibi gördüğü ağır islere uygun biçimde olduğuna dikkat etsinler. Ayrıca deve, açlığa ve susuzluğa son derece dayanıklıdır. Hattâ kanasiya su içtikten sonra on gün ve daha fazla susuzluğa dayanır; az bir yemekle yerinebilir; diğer hayvanların yemediği ağaçları, dikenleri ve başka şeyleri de yer. Bununla beraber deve, hareketinde, durmasında, çökmesinde ve kalkmasında insana son derece itaatkârdır; insan, bunlarda istediği gibi onu yönlendirir ve küçük büyük herkes deve katarını idare edebilir.

Yine, onlar, şu göklerin de, akıl, fikir ermeyecek hârikalıkta, çok uzaklarda, direksiz ve dayanaksız olarak nasıl yükseltildiğine, her taraflarında dolaştıkları, sularından ve ağaçlarından faydalandıkları dağların da, eğilmez ve sarsılmaz şekilde sağlam olarak nasıl yükseltildiğine, üstünde seyahat ettikleri, çeşitti tasarruflarda bulundukları yeryüzünün de, üstlünde yaşayan canlıların maslahatlarının gerektirdiği biçimde nasıl tesviye edilip yayıldığına, tefekkür ve ibret gözüyle bakmazlar mı? Bunların yaratılmasının, haşir ve âhiretin hak olduğuna şahittik ettiklerini düşünüp de, içinde bulundukları inkâr ve nefretten dönmezler mi ve senin uyarılarını dinleyip îmân ve itaat ile, âhiret hayatına hazırlık yapmazlar mı?