55

"Rabbinize gönülden ve gizlice yalvarın. Doğrusu O, aşırı gidenleri sevmez."

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre İbn Abbâs, âyeti açıklarken "Allah'a gizlice yalvarın. Allah ne duada, ne de başka şeylerde haddi aşanları sevmez" dedi.

Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre Katâde:

“(.....) açıktan, (.....) ise gizli demektir" demiştir.

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'in bu âyeti açıklarken (.....) sükunet içinde, (.....) ise sessizce demektir. Âyet, dünya ve âhiret için dua edenin alçak sesle ve sükunet içinde hacetini Allah'a arz edilmesinin gerektiğini bildirmektedir. Aşırı gitmekten kastedilen ise, mümin erkek veya kadına:

“Allahım! Bunu rezil et, lanet et" gibi dua edilmemesidir. Bu şekilde yapılan dua, haddi aşmak sayılmaktadır.

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Ebû Miclez, "Doğrusu O aşırı gidenleri sevmez" âyetini açıklarken:

“Yüce Allah'tan, peygamberlerin makamını istemeyiniz" demiştir.

İbn Ebî Hâtim, Zeyd b. Eslem'in:

“Açıktan dua yapmak, haddi aşmak olarak kabul edilirdi" dediğini bildirir.

Abd b. Humeyd ve Ebu'ş-Şeyh, Katâde'nin, "Şüphesiz ki Rabbiniz, gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş'a istivâ eden, geceyi, durmadan kendisini kovalayan gündüze bürüyüp örten; Güneş'i, Ay'ı ve yıldızları emrine boyun eğmiş durumda yaratan Allah'tır. Bilesiniz ki, yaratmak da emretmek de O'na mahsustur. Âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir" âyetini açıklarken şöyle dediğini bildirir:

“Yüce Allah size kudretini, azametini ve celâlini bildirirken, hemen ardından nasıl dua edeceğinizi beyan ederek:

“Rabbinize gönülden ve gizlice yalvarın. Doğrusu O, aşırı gidenleri sevmez" buyurdu. Şunu bilin ki, duanın bazısında haddi aşmak vardır. Gücünüz yeterse haddi aşmaktan ve düşmanlıktan uzak durunuz. Allah'tan başka güç sahibi yoktur. Bize bildirildiğine göre, Benî Süleym'e mensup Mücâlid b. Mes'ûd, dua ederken sesini yükselten bir topluluk görünce yanlarına gidip:

“Ey topluluk! Siz, ya öncekilerden üstün olan bir şey yaptınız ya da helak oldunuz" dedi. Bunun üzerine bu topluluk teker teker oradan ayrılıp bulundukları yeri terkettiler.

Bize ulaştığına göre İbn Ömer dua ederken ellerini kaldıran bir topluluğa uğrayınca:

“Bu topluluk niye el uzatıyor? Vallahi, eğer en uzun dağın başında olsalar Allah'a bundan daha fazla yakın olamazlar" dedi. Katâde devamla şöyle der:

“Allah'a, Ona itaat ederek yaklaşılır. Allah'a dua edeceğiniz zaman, sükun, vakar, güzel bir hâl ve sözlerle ediniz."

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvud, İbn Mâce, İbn Hibbân, Hâkim ve Beyhakî'nin bildirdiğine göre Abdullah b. Muğaffel, oğlunun:

“Allahım! Cennete girdiğim zaman, senden Cennetin sağındaki beyaz köşkü istiyorum" dediğini duyunca:

“Evladım! Allah'tan cenneti iste, cehennemden Allah'a sığın. Ben, Resûlullah'ın (sallallahü aleyhi ve sellem): «Bu ümmette, duada ve temizlikte haddi aşan bir topluluk olacaktır» buyurduğunu duydum" dedi.

Tayâlisî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvud, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebu'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin bildirdiğine göre Sa'd b. Ebî Vakkâs, oğullarından birinin:

“Allahım! Senden cenneti, nimetlerini, güzelliğini, şunları ve şunları isterim. Cehennemden, cehennemin zincirlerinden, bukağılarından, sana sığınırım" dediğini duyunca şöyle dedi:

“Yüce Allah'tan, birçok hayır isteyip birçok şerden Kendisine sığındın. Ben Resûlullah'ın (sallallahü aleyhi ve sellem): «Duada haddi aşan bir topluluk gelecek» buyurup:

“Rabbinize gönülden ve gizlice yalvarın. Doğrusu O aşırı gidenleri sevmez" âyetini okuduğunu duydum. Senin: «Allahım! Senden Cenneti ve beni cennete yaklaştıracak söz veyâ amelleri istiyorum. Cehennemden ve beni cehenneme yaklaştıracak söz veya amellerden da Sana sığınırım» demen yeterlidir."

Ebu'ş-Şeyh, Rabî'nin, bu âyeti açıklarken:

“Yüce Allah'tan, sana yasaklanan veya istemeye hakkın olmayan şeyi istemekten sakın" dediğini bildirir.

İbnu'l-Mübârek, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh, Hasan(-ı Basrî'nin) şöyle dediğini bildirir:

“Önceleri, çokça dua ederler, ama sesleri duyulmazdı. Duaları gizlice ve Rableriyle aralarında olurdu. Bu konuda Yüce Allah:

“Rabbinize gönülden ve gizlice yalvarın. Doğrusu O, aşırı gidenleri sevmez" buyurmaktadır. Yine Yüce Allah, salih bir kulu zikretmiş ve bu kişinin:

“O, Rabbine içinden yalvarmıştı" âyetinde belirtildiği üzere içinden yalvarmasından razı olmuştur.

İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre İbn Cüreyc, bu âyeti açıklarken şöyle dedi:

“Duada haddi aşmak: Sesi yükseltmek ve bağırıp çağırarak dua etmektir. Halbuki dua, boyun eğerek sükunet içinde yapılmalıdır."