50

"Hani biz meleklere, «Âdem'e secde edin» demiştik de İblis'ten başka hepsi secde etmişti. İblis ise cinlerdendi de Rabbinin emri dışına çıktı. Şimdi siz, beni bırakıp da İblis'i ve neslini, kendinize dostlar mı ediniyorsunuz? Hâlbuki onlar sizin için birer düşmandırlar. Bu, zalimler için ne kötü bîr bedeldir!"

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh ve Şuabu'l-İmân'da Beyhakî'nin bildirdiğine göre İbn Abbâs der ki: "Meleklerden kendilerine cin denilen bir kabile vardı. İblis te bu kabileden idi. İblis yeryüzü ve gökyüzü arasında idareci idi. Ancak isyan edince Allah ona gazaptandı ve onu lanetlenmiş şeytan diye adlandırdı."

İbn Cerîr'in bildirdiğine göre İbn Abbâs: "...İblis'ten başka hepsi secde etmişti. İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "O, Cennetlerin hâzini (bekçisi) idi. Bu sebeple cennân diye adlandırıldı" dedi.

İbnu'l-Münzir ve Ebu'ş-Şeyh'in el-Azame'de bildirdiğine göre Dahhâk der ki: "İbn Abbâs ve İbn Mes'ûd İblis konusunda ihtilafa düşüp biri diğerine: "O, kendilerine cin denilen meleklerin torunlanndandır" dedi.

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Abbâs der ki: "Önceleri İblis, meleklerin eşrafından ve onlar arasında ileri gelen kabilelerdendi. O, Cennetlerin hâzini idi. Yeryüzü ve gökyüzünün idaresi onun elinde idi. İki denizin birleştiği yer -Rum ve İran denizi, biri doğuda diğeri de batıdadır- onundu. Allah'ın kaderiyle beraber nefsinin kendisine güzel göstermiş olduğu şeyle gökyüzünde kendisinden daha şerefli kimsenin olmadığını düşündü ve kibirlendi. Bunu Allah'tan başka kimse bilmiyordu. Allah, Âdem'e secde etmesini emrettiği zaman, Allah onun kibrini açığa çıkararak onu kıyamet gününe kadar lanetledi. "... İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "Onun Cennân diye adlandırılması önceden onlara bekçi olmasından dolayıdır" dedi.

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Katâde: "...İblis'ten başka hepsi secde etmişti. İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "O, meleklerden kendisine Cin denilen bir kabiledendi" dedi. İbn Abbâs ise: "Eğer o, meleklerden olmasaydı secde etmesi emredilmezdi. Ayrıca o, dünya semasının hâziniydi" dedi.

İbn Cerîr, Azdâd'da İbnu'l-Enbârî ve el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine. göre Hasan(-ı Basrî): "İblis göz açıp kapama zamanı kadar bile meleklerden olmadı. İnsan aslının Âdem (aleyhisselam) olması gibi, cinin aslı da İblis'tir" dedi.

İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hasan(-ı Basrî) şöyle demiştir: Allah, İblis'in meleklerden olduğunu iddia eden kavimleri kahretsin. Halbuki Allah: "İblis ise cinlerdendi..." buyurmaktadır.

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh'in el-Azame'de bildirdiğine göre Saîd b. Cübeyr: "İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "İblis, Cennetlerin bekçisiydi" dedi.

İbn Ebî Hâtim, İbnu'l-Enbârî Azdâd'da ve Ebu'ş-Şeyh'in başka bir kanalla bildirdiğine göre Saîd b. Cübeyr: "İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "Onlar meleklerden bir kabiledir. Onlar kıyamete kadar sürekli olarak Cennet ehlinin takılarını işlemektedir" dedi.

Beyhakî'nin Şuab'da bildirdiğine göre Saîd b. Cübeyr: "İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "İblis, Cennette görevli olan cinlerdendi" dedi.

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh'in el-Azame'de bildirdiğine göre İbn Şihâb: "İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken şöyle demiştir: Âdem'in (aleyhisselam) insanların babası olduğu gibi İblis de cinlerin babasıdır. Âdem (aleyhisselam) instir ve insanların babasıdır. İblis te cindir ve çilerin babasıdır. Allah: "Şimdi siz, beni bırakıp da İblis'i ve neslini, kendinize dostlar mı ediniyorsunuz..." buyurunca bu durum, insanlara beyan olmuştur.

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Saîd b. el-Müseyyeb: "İblis dünya seması meleklerinin lideriydi" dedi.

İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Sa'd b. Mes'ûd şöyle demiştir: "Melekler cinlerle savaşıyordu. Melekler cinleri esir aldılar. İblis daha küçük idi. Meleklerle beraber idi. Bu sebeple meleklerle beraber ibadet ederdi."

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Şehr b. Havşeb der ki: "İblis meleklerin kovmuş olduğu cinlerdendir. Sonra meleklerden bir kısım onu esir alarak gökyüzüne çıktı."

el-Azame'de Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre Katâde: "İblis ise cinlerdendi..." âyetini açıklarken: "İblis, Allah'ın itaatinden çıktı" dedi.

Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre Saîd b. Cübeyr der ki: "İblis lanetlendiği zaman melek sûretinden çıkarılarak sureti değiştirildi. İblîs buna üzülerek feryat etti. Kıyamet gününe kadar dünyadaki her feryat ondan dolayıdır.

Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre Nevf: "İblis dünya semasının lideri idi" dedi.

İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Mücâhid: "Rabbinin emri dışına çıktı..." âyetini açıklarken: "Âdem'e (aleyhisselam) secde etmede Rabbinin emri dışına çıktı" dedi.

İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre Şa'bi'ye İblis'in eşi olup olmadığı sorulunca: "Onun evlenip evlenmediğini işitmedim" karşılığını verdi.

İbn Ebi'd-Dünyâ Mekâyidu'ş-Şeytan'da ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Mücâhid: "İblis'i ve neslini, kendinize dostlar mı ediniyorsunuz..." âyetini açıklarken şöyle dedi: "İblis'in beş çocuğu vardır. Bunlar Sebra, A'var, Zelenbûr, Misvat ve Dâsim'dir. Misvat feryad etmekle (velvele çıkarmakla) görevlidir. A'var ve Dâsim'in ne ettiklerini bilmiyorum. Sebra musibetlerin sahibidir. Zelenbûr insanların arasına ayrılık düşürür ve kişiyi ailesinin ayıplarına baktırır."

İbn Ebi'd-Dünyâ ve Ebu'ş-Şeyh bildirdiğine göre Mücâhid: "İblis'i ve neslini, kendinize dostlar mı ediniyorsunuz..." âyetini açıklarken şöyle dedi: "İblis beş yumurta yumurtladı. Bunlar: Zelenbûr, Dâsim, Sebra, Misvat ve A'var'dır. A'var zinadan sorumlu kişidir. Sebra musibetlerin sahibidir. Misvat yalan haberler getirip insanların ağzına basandır. Araştırıldığında bu yalanların hiç aslı olmadığını görürler. Dâsim evlerin sahibidir. Kişi evine girdiği zaman Besmele çekmeden girerse onunla birlikte içeri girer. Yine bu kişi Besmele çekmeden yemek yerse onunla beraber yer ve yerine konulmayan ev eşyalarını ona gösterir. Zelenbûr çarşıların sahibidir. O, yeryüzü ve gökyüzü arasındaki bütün çarşılarda sancağını diker."

İbn Ebî Hâtim ve Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre Katâde: "İblis'i ve neslini..." âyetini açıklarken: "Burada İblis'in çocukları kastedilmektedir. Onlar Âdemoğulları gibi doğurarak çoğalırlar. Onlar sayıca da Âdemoğullarından daha fazladır."

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Süfyân: "İblis beş yumurta yumurtladı. Zürriyeti de bu beş yumurtadandır. Bana nakledildiğine göre onlardan bir mümine karşı Rabîa ve Mudar kabilelerinden daha fazla kişi toplanır" dedi.

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Katâde: "Bu, zalimler için ne kötü bir bedeldir" âyetini açıklarken: "İblis'e itaat etmek suretiyle Rablerinin ibadetini değiştirenler için ne kötü bir bedeldir, mânâsındadır" dedi.