21

"Şeytan, onlar hakkındaki zannını doğru çıkardı. İnananlardan bir grup dışında hepsi ona oydular. Oysa şeytanın onlar özerinde hiçbir hâkimiyeti yoktu. Ancak âhirete inananları, onun hakkında şüphe içinde bulunanlardan ayırt edelim diye (ona bu fırsatı verdik). Senin Rabbin her şey üzerinde hakiki bir koruyucudur"

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre İbn Abbâs, "Şeytan, onlar hakkındaki zannını doğru çıkardı. İnananlardan bir grup dışında hepsi ona uydular" âyetini açıklarken şöyle dedi: İblis: "Âdem toprak, çamur ve işlenebilen kara balçıktan zayıf olarak yaratıldı. Ben ise ateşten yaratıldım. Ateş her şeyi yakar. "And olsun ki, azı bir yana, onun soyunu kendi buyruğum altına alacağım" dedi ve insanlar hakkındaki zannını doğru çıkardı. İnananlardan bir grup dışında hepsi ona uydular. Az olan gruptan kasıt, müminlerin hepsidir.

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre İbn Abbâs bu âyeti, (.....) şeklinde şeddeli olarak okur ve: "Onlar hakkında bir zanda bulundu ve bu zannını doğru çıkardı" derdi.

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Mücâhid, "Şeytan, onlar hakkındaki zannını doğru çıkardı..." âyetini açıklarken: "Şeytan, insanlar hakkındaki zannını doğru çıkardı. Sadece Rabbine itaat eden insanlar hariç" demiştir.

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Mücâhid, "Şeytan, onlar hakkındaki zannını doğru çıkardı" âyetini açıklarken: "Şeytan, onlar hakkında zanda bulunmuş ve bu zannı doğru çıkmıştır" dedi.

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hasan(-ı Basrî) der ki: Hazret-i Âdem, Havva ile birlikte Cennet'ten indirilince, İblis onlara günahı işletebildiği için sevinç içinde yere indi ve: "Eğer anne babalarından bunları elde edebildiysem, bunların zürriyeti çok daha zayıftır (onları daha kolay yoldan çıkarırım)" dedi. Bu İblis'in zannıydı. Allah, Peygamberine, "Şeytan, onlar hakkındaki zannını doğru çıkardı" âyetini indirince, İblis: "Âdemoğlunda can oldukça ondan ayrılmayacağım, ona vaadlerde bulunup, ümitlendirerek kandıracağım" dedi. Bunun üzerine yüce Allah: "İzzetime yemin olsun ki, Ölüm anında bile onlardan tövbeyi engellemeyeceğim, ne zaman dua ederse, duasına icabet edeceğim, ne zaman isterse, istediğini vereceğim, ne zaman bağışlanma dilerse onu bağışlayacağım" buyurdu.

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hasan(-ı Basrî), "Oysa şeytanın onlar üzerinde hiçbir hâkimiyeti yoktu..." âyetini açıklarken: "Vallahi, onlara ne sopayla, ne kılıçla, ne de kamçıyla vurdu, ne de bir şey İçin zorladı. Ancak gurur ve heveslerle onları kendisine çağırdı, onlar da İblis'in davetine koştular" demiştir.

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'nin, "Ancak âhirete inananları, onun hakkında şüphe içinde bulunanlardan ayırt edelim diye (ona bu fırsatı verdik)..." âyetini açıklarken: "Bu, Yüce Allah'ın, mümini kafirden ayırması için bîr imtihandı" dediğini bildirir.