53

"Sûr'a üfürülür. Bir de bakarsın, kabirlerden çıkmış, Rablerine doğru akın akın gitmektedirler. Şöyle derler: «Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı? Bu, Rahman'ın vaad ettiği şeydir. Peygamberler doğru söylemişler.» Sadece korkunç bir ses olur. Bir de bakarsın, hepsi bîrden toplanıp huzurumuza çıkarılmışlardır."

İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre "Sûr'a üfürülür. Bir de bakarsın, kabirlerden çıkmış, Rablerine doğru akın akın gitmektedirler'" âyetindeki Sûr'a iifürülüş sonuncu üfiirülüştür.

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre, "Bir de bakarsın, kabirlerden çıkmış, Rablerine doğru akın akın gitmektedirler" âyetinden kastedilen, kabirlerinden çıkıp Rablerine doğru gitmeleridir.

Tastî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Nâfi b. el-Ezrak ona, (.....) âyetinin mânâsını sorunca, İbn Abbâs: "Kabir mânâsındadır" cevabını verdi. Nâfi: "Peki, Araplar öylesi bir ifadenin ne anlama geldiğini biliyorlar mı ki?" diye sorunca da, İbn Abbâs şöyle demiştir: "Tabi ki! Yoksa İbn Revâha'nın:

"Öyle ki kabrime uğradıkları zaman

Allah onu gazilerden biri yapsın, diye dua etsinler de o da o mertebeye ulaşsın " dediğini bilmez misin?"

Nâfi b. el-Ezrak, (.....) âyetinin mânâsını sorunca ise İbn Abbâs: "Nesi, hızlıca yürümektir" cevabını verdi. Nâfi: "Peki, Araplar öylesi bir ifadenin ne anlama geldiğini biliyorlar mı ki?" diye sorunca da, İbn Abbâs şöyle demiştir: "Tabi ki! Yoksa Nâbiğa Benî Ca'd'ın:

"Yakın yerde akşamı etmiş kurdun hızlıca koşusu gibi,

Ki gece üzerine soğuk yaptığından kaçmış olan " dediğini bilmez misin?"

İbnu'l-Enbârî el-Mesâhifte, Hazret-i Ali'nin bu âyeti, (.....) şeklinde okuduğunu bildirir.

İbnu'l-Enbârî'nin bildirdiğine göre Ubey b. Ka'b der ki: "İnsanlar tekrar diriltilmeden önce uyurlar ve bir rahatlık hissedip: "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?" derler.

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Ubey b. Ka'b, "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?" âyetini açılarken: "Tekrar diriltilmeden önce bir defa uyurlar" demiştir.

Hennâd Zühd'de, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbnu'l- Enbârî'nin bildirdiğine göre Mücâhid der ki: "Kıyamet gününden önce kafirler uykuya dalacaklar. Kabir ehline seslenilince kafirler: "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?" diyecekler. Müminler ise: "Bu, Rahman'ın vaad ettiği şeydir. Peygamberler doğru söylemişler" diyecekler.

İbn Ebî Şeybe'nin bildirdiğine göre Abdurrahman b. Ebî Leylâ der ki: Müşrikler, "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?"diyecekler. Müminler ise: "Bu, Rahman'ın vaad ettiği şeydir. Peygamberler doğru söylemişler" diyecekler.

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Katâde, "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı..." âyetini açılarken şöyle dedi: "Bu âyette ilk cümleyi söyleyen kafir, son cümleyi söyleyen ise mümindir. Kâfir, "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?" diyecek. Mümin ise: "Bu, Rahman'ın vaad ettiği şeydir. Peygamberler doğru söylemişler'" diyecektir."

İbn Ebî Şeybe ve İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre Ebû Sâlih der ki: "Sûr'a birinci üfleniş ile ikinci üfleniş arasında azabın hafiflediğini görüyorlardı. Bu sebeple ikinci üflenişte, "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?" derler."

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hasan(-ı Basrî) der ki: "Diriltilmeden önce uykuya dalarlar ve diriltildikleri zaman kafirler, "Vay başımıza gelene! Kim bizi diriltip mezarımızdan çıkardı?" derler. Melekler onlara, "Bu, Rahman'ın vaad ettiği şeydir. Peygamberler doğru söylemişler" karşılığını verirler.

Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre "Bir de bakarsın, hepsi birden toplanıp huzurumuza çıkarılmışlardır" âyetinde bahsedilen toplanma, hesap vakti olacak toplanmadır.