75

"Görmezler mi ki; Biz, onların faydasına kendi ellerimizle var ettiğimiz davarlar yarattık? İşte kendileri bunlara sahiptirler. Onları kendilerine boyun eğdirdik. Hem binekleri bunlardandır, hem onlardan yerler. Ve onlarda kendileri için faydalar ve içecekler vardır. Hâlâ şükretmezler mi? Belki kendilerine yardım edilir dîye Allah'ı bırakıp da ilâhlar edindiler. Onlar, ilâhlar içı'n (hizmete) hazır asker oldukları hâlde, ilâhlar onlara yardım edemezler."

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre âyette geçen "Kendi ellerimizle var ettiğimiz" âyeti "Bizim yarattığımız" mânâsındadır.

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre "İşte kendileri bunlara sahiptirler. Onları kendilerine boyun eğdirdik. Hem binekleri bunlardandır, hem onlardan yerler. Ve onlarda kendileri için faydalar ve içecekler vardır. Hâlâ şükretmezler mi?'" âyeti, "O davarlara hükmederler. Onlara binip yolculuk yaparlar, etlerinden yerler, yünlerinden kıyafet yapıp giyerler ve sütlerinden içerler. Hâlâ şükretmezler mi?" mânâsındadır.

Ebû Ubeyd ve İbnu'l-Münzir'in Urve'den bildirdiğine göre bu âyet, Hazret-i Âişe'nin mushafında (.....) şeklindedir.

Ebû Ubeyd ve İbnu'l-Münzir'in Harun'dan bildirdiğine göre bu âyet, Ubey b. Kab'ın mushafında (.....) şeklindedir.

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hârun der ki: Hasan, A'rec, Ebû Amr ve kıraat imalarının geneli bu âyeti (.....) şeklinde, "Onları binek ve yük için kullanırlar" mânâsında okumuşlardır.

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre "Belki kendilerine yardım edilir diye Allah'ı bırakıp da ilâhlar edindiler" âyetindeki ilâhlardan kastedilen putlardır.

İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre "Belki kendilerine yardım edilir diye Allah'ı bırakıp da ilâhlar edindiler" âyetindeki yardımdan kasıt, korumaktır.

İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre "Onlar, ilâhlar için (hizmete) hazır asker oldukları hâlde, ilâhlar onlara yardım edemezler" âyetinden kastedilen, ilâhların kendilerine yardım edemeyeceğidir.

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Katâde, "Onlar, ilâhlar için (hizmete) hazır asker oldukları hâlde, ilâhlar onlara yardım edemezler" âyetini açıklarken şöyle dedi: "O ilâhlar kendilerine yardım edemezler. Sadece kendileri onlar için hazırlanmış askerlerdir. Müşrikler dünyada iken kendilerine bir hayır getiremediği, üzerlerinden bir kötülüğü alıkoyamadığı ve sadece bir put olduğu halde ilâhları adına kızarlar."

İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hasan(-ı Basrî), bu âyeti açıklarken: "Müşrikler dünyada putlarının ordularıdır ve âhirette de Cehennem için hazır edilmişlerdir" dedi.

İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Hasan(-ı Basrî), bu âyeti açıklarken der ki: "Müşrikler, ibadet ettikleri ilâhları için hazır bekleyip onları savunurlar ve korurlar."

"İnsan, bizim, kendisini az bir sudan (meniden) yarattığımızı görmedi mi ki, kalkmış apaçık bir düşman kesilmiştir. Bir de kendi yaratılışını unutarak bize bir örnek getirdi. Dedi ki: «Çürümüşlerken kemikleri kim diriltecek?»

De ki: Onları ilk defa var eden diriltecektir. O, her yaratılmışı hakkıyla bilendir. O, sizin için yeşil ağaçtan ateş