58

"Şüphesiz O, önce gelen Âd kavmini ve Semûd kavmini helâk etti ve hiç kimseyi bırakmadı. Daha önce de Nûh’un kavmini helâk etmişti. Şüphesiz onlar daha zalim ve daha azgın kimselerdi. "Mu'tefike"yi de kaldırıp yere çarpmış ve onlara örttüğü azap örtüsünü örtmüştür. O hâlde Rabbi'nin nimetlerinin hangisinden şüphe ediyorsun (ey insan!). Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır. Yaklaşmakta olan (Kıyamet iyice) yaklaştı. Onu Allah'tan başka açacak kimse yoktur."

İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Cüreyc: "Önceki Âd kavmini helâk eden de odur" âyetini açıklarken: "Sonraki Âd kavmi Hadramevt'teydi" dedi.

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde: "Daha önce de Nûh'un kavmini helâk etmişti. Şüphesiz onlar daha zalim ve daha azgın kimselerdi" âyetini açıklarken şöyle dedi: "Nuh'un (aleyhisselam) kavminden daha önce, kendilerinden daha zalim ve daha azgın bir kavim yoktu. Nuh (aleyhisselam), onları dokuz yüz elli yıl hakka davet etti. Nuh (aleyhisselam), helak olan nesillerden sonra gelen nesilleri hep hakka davet etti. Hatta bize bildirildiğine göre kişi oğlunu elinden tutarak onu Nuh'un (aleyhisselam) yanına götürüp (Nuh'un yalancı olduğunu kastederek): "Ey oğlum! Ben de senin gibiyken babam beni bu kişinin yanına getirmişti" derdi (ve Hazret-i Nuh'u gösterirdi). Böylelikle gelen nesiller sapıklık ve Allah'ı yalanlamada giden nesilleri takip etti.

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebu'ş-Şeyh'in bildirdiğine göre Mücâhid: "Altüst olan şehirleri de o böyle yaptı" âyetini açıklarken: "Cibrîl onu gökyüzüne doğru yükselttikten sonra ters çevirerek yere attı" dedi.

Abd b. Humeyd'in bildirdiğine göre İkrime: "Altüst olan şehirleri de o böyle yaptı" âyetini açıklarken: "Burada, Allah'ın gökyüzüne doğru yükselttikten sonra çevirip yere attığı Lût kavmi kastedilmektedir. Kıyamet gününe kadar yer onları çalkalayacaktır" dedi.

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde: "Altüst olan şehirleri de o böyle yaptı. Onları örtecek şeyler örttü de örttü" âyetlerini açıklarken: "Burada üzerleri taşlarla örtülen Lût kavminin köyleri kastedilmektedir" dedi. ..... âyeti hakkında ise: "Şimdi Rabbinin nimetlerinin hangisinde şüpheye düşersin, mânâsındadır" dedi.

İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Ebû Mâlik el-Ğifârî: "Hiçbir günahkâr, başkasının günah yükünü yüklenmez...Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır" âyetlerini açıklarken: "Bu âyetler İbrâhîm ve Mûsa'nın (aleyhime’s-selam) sahifelerinde vardır" dedi.

İbn Merdûye'nin bildirdiğine göre İbn Abbâs: "Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır" âyetini açıklarken: "Burada Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem) kastedilmektedir" dedi.

Saîd b. Mansûr'un bildirdiğine göre Muhammed b. Ka'b: "Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır" âyetini açıklarken: "Burada daha önceki peygamberler gibi uyarılarda bulunan Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem) kastedilmektedir" dedi.

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Katâde: "Bu da önceki uyarıcılardan bir uyarıcıdır" âyetini: "Muhammed de (sallallahü aleyhi ve sellem) kendisinden önce gönderilen peygamberlerin yaptığı şeyleri yapmak üzere gönderilmiştir" şeklinde açıklamıştır. "Yaklaşan yaklaştı. Onu Allah'dan başka açacak kimse yoktur" âyetleri hakkında ise: "Burada kıyamet günü kastedilmektedir. Onu Allah'dan başka engelleyecek kimse yoktur" dedi.

İbn Cerîr'in bildirdiğine göre İbn Abbâs: "Âzife kıyamet günü isimlerindendir" demiştir.

Firyabî, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Mücâhid: "Yaklaşan yaklaştı" âyetini: "Burada kıyametin yaklaşması kastedilmektedir" şeklinde açıklamıştır.

İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Cüreyc: "Yaklaşan yaklaştı. Onu Allah'dan başka açacak kimse yoktur" âyetlerini açıklarken: "Burada kıyametin yaklaşması kastedilmektedir. Onun zamanını ancak kendisi bilir" dedi.

İbnu'l-Münzir'in bildirdiğine göre Dahhâk bu âyeti açıklarken: "Allah'dan başka onların hiçbir ilahı kıyametin kopmasını önleyemez" dedi.