166

O zaman (küfür önderlerinin) arkasından gidenler, arkalarına düşüp uydukları kimseler, kendilerinden hızla uzaklaşmıştır. Hepsi o azabı görmüştür ve aralarındaki sebepler de kesilmiştir.

"Mine’l-lezîne’t-tebeû": Bunlar hakkında iki görüş vardır:

Birincisi: Onlar liderler ve reislerdir, bunu İbn Abbâs, Ebû’l - Âliyye, Katâde, Mukâtil ve Zeccâc demişlerdir.

İkincisi: Onlar şeytanlardır, bunu da Süddi, demiştir.

"Azabı gördükleri zaman": Bu hepsini içine alır.

"Aralarındaki sebepler kesilmiştir": Buradaki be, an manasınadır, tıpkı  

"fes’el bihi habira"da olduğu gibi. (Furkan: 59)

Sebepler hakkında da dört görüş vardır:

Birincisi: Onlar sevgilerdir, İbn Abbâs, Mücâhid ve Katâde de benzer görüş beyan etmişlerdir.

İkincisi: Onlar amellerdir, bunu da Süddi, İbn Mes’ûd ve İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir, Bu aynı zamanda Ebû Salih ile İbn Zeyd’in görüşleridir de.

Üçüncüsü: Onlar akrabalardır, bunu da İbn Cüreyc, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir.

Dördüncüsü: Onun içine bu görüşlerin hepsi dahildir.

İbn Kuteybe de şöyle demiştir: Bunlar dünyada aralarında ilişkileri sağlayan sebeplerdir. Onlara sebep denmesi şunun içindir, sebep lügatte ip demektir. Sonra maksada ulaştıran her şeye sebep denildi.