207

İnsanlardan öyleleri vardır ki, Allah rızası için nefsini satın alır. Allah kullarına çok merhametlidir.

"İnsanlardan öyleleri vardır ki, nefsini satın alır":

Bu âyetin kimler hakkında indiğinde beş görüş halinde ihtilaf ettiler:

Birincisi: O, emr-i bil-marüf ve nehy-i anil-münker hakkında inmiştir, bu da Hazret-i Ömer ile Hazret-i Ali radıyallahu anhumanın görüşleridir.

İkincisi: O Zübeyr ile Mikdat hakkında inmiştir, onlar gidip Hubeyb’i darağacmdan indirmişlerdi. Kıssayı yukarıda anlatmış bulunuyoruz. Bu da İbn Abbâs ile Dahhâk’ın görüşleridir.

Üçüncüsü: O Suheyb-i Rumi hakkında nazil olmuştur, onun kıssasında ihtilaf edilmiştir. Rivayete göre o, hicret ederek Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’e geldi, Kureyş’ten birkaç kişi onu takip ettiler; o da atından inip ok kabını boşalttı ve: Benim en iyi ok atıcı olduğumu bilirsiniz; Allah’a yemin ederim ki, bana kim yaklaşırsa, ona bir ok atarım. Sonra da kırılıncaya kadar size kılıcımla vururum. Eğer isterseniz size malımın yerini söylerim, dedi. Onlar da: Bize malının yerini söyle, seni serbest bırakalım, dediler. O da onlarla anlaştı. Bunun üzerine bu âyet indi. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem onu görünce:

"Ey Ebû Yahya, ticaretin kâr etti” dedi ve ona Kur’ân okudu, ou, Said b. Müseyyeb ’in görüşüdür.

Ebû Salih de İbn Abbâs'tan rivayet ederek benzerini anlatmış ve şöyle demiştir: Onu karşılayıp ona inen âyetin müjdesini veren Ebû Bekir es - Sıddik’tir.

Mukâtil de şöyle demiştir: O, müşriklere, ben yaşlı bir ihtiyarım, benim sizinle veya size karşı olmam size bir zarar vermez, benim sizde komşuluk hakkım vardır, bineğimden başka malımı alın, beni dinimle baş başa bırakın, dedi. Namazdan ve hicretten alıkoymamalarını şart koştu, o da Allah’ın dilediği kadar kaldı, sonra bineğine binip Medine’ye muhacir olarak geldi. Ebû Bekir onu karşılayıp müjdeledi ve bu âyet senin hakkında indi, dedi.

İkrime de: Bu âyet Suheyb ile Ebû Zer el - Gifari hakkında inmiştir, demiştir. Suheyb’i ailesi yakaladı, mal vererek canını kurtardı. Ebû Zer’i de ailesi yakaladı, o da onlardan kurtularak Medine’ye muhacir olarak geldi.

Dördüncüsü: Bu, Allah yolunda cihad edenler hakkında indi, bunu da Hasen, İbn Zeyd ve diğerleri demiştir.

Beşincisi: O Allah’ın dini için savaşıp sonunda galip gelen ensar ve muhacirler hakkında inmiştir. Bu da Katâde’nin görüşüdür.

"Yeşri” kelimesi zıt manalar taşıyan kelimelerdendir: Şera denir, sattı ve satın aldı manasına kullanılır.

Âyet Suheyb hakkında indi diyenlere göre: Satın alan manasına olur. Diğerlerinin görüşlerine göre: Sattı manasına olur.