14

De ki: Gökleri ve yeri yaratan Allah’tan başkasını mı dost edineceğim? O ki, yedirir, kendisi yedirilmez. De ki: Şüphesiz ben Müslümanların ilki olmakla emrolundum. Sakın müşriklerden olma.

"De ki: Allah’tan başkasını mı dost edineceğim?”

Mukâtil, iniş sebebi şöyledir, demiştir: Kureyş kâfirleri:

"Ya Muhammed, atalarının dinine dönmeyecek misin?” dediler; bunun üzerine bu âyet indi. Bu istifhamın manası inkâridir (olumsuzdur): Yani Allah’tan başkasını dost da edinmem, ona ibadet de etmem ve ondan yardım da istemem, demektir.

"Fatırıssemavati velardı": Cumhûr ranın kesri ile "fatırı” okumuşlar; İbn Ebi Able de ref’i ile (fatıru) okumuştur.

Ebû Ubeyde şöyle demiştir: Fatırın manası yaratıcıdır.

İbn Kuteybe de: Başlatan, demektir,

"her çocuk fıtrat üzere doğar” hadisi de böyledir, demiştir. 3

3 - Ebû Hureyre hadisidir, bkz. Buhârî, Cenaiz, bab, 80, 93; Tefsirü sûre, 30, bab, 1; Müslim, Kader, hadis no, 22, 25; Ahmed, Müsned, 2/233, 275, 393.

Zeccâc da şöyle demiştir: Eğer: "Fıtr nasıl yaratma manasına olur? İnfitar yarılmaktır, nitekim:

"Gök yarıldığı zaman” (İnfitar: 1) âyetinde de böyledir?” denilirse, cevap şöyledir: Onların ikisi bir şeye döner (aynı kapıya çıkar), çünkü "fatar ahuma” nın manası, onları kesin olarak yarattı, demektir. İnfitar ve futur: Parçalanmak ve yarılmaktır (büyük patlamayı düşünün. Mütercim).

"Vehüve yutimü vela yutam": Cumhûr ikincisini yenin zammesiyle okumuştur. Manası da: O rızk verir, rızık yemez, demektir. Zira bazı kölelere efendileri rızık verir. İkrime ile A’meş, yenin fethası ile "vela yatamu” okumuşlar.

Zeccâc şöyle demiştir: Bu, Arapçada behresi olanların tercihidir. Manası da: O rızık verir, yedirir, kendisi yemez, demektir.

"Şüphesiz ben Müslüman olanların ilki olmakla emrolundum": Yani bu ümmetten ilk Müslüman olan, demektir.

"Sakın müşriklerden olma":

Ahfeş şöyle demiştir: Manası şöyledir: Bana: Böyle olma denildi. Ben de buna karşılık öyle oldum. Çünkü böyle emrolundum deyince, kendisine böyle denildiğini haber vermiş olur.