100

Cinleri Allah’a ortaklar yaptılar. Oysa onları da O yarattı. Bilmeden O’na oğullar ve kızlar uydurdular. O’nu tenzih ederiz. O, onların nitelediklerinden çok yücedir!

"Caalu lillahi şurekael cinne": Allah’ı böyle nitelediler, manasınadır.

Zeccâc şöyle demiştir:

"El - cinne"nin mensûb olması iki açıdandır:

Birincisi: Mef’ûl olması, o zaman mana: Cinleri Allah’a ortak koştular, olur ve cin de ikinci mef’ûl olur, meselâ:

"Caalul melaiketellezine hüm ibadürrahmani inasa” (Zuhruf: 19) âyetinde olduğu gibi.

İkincisi: Çin’in şürekae’den bedel olup şürekae’yi tefsir etmesi. Ebû’l - Mütevekkil, Ebû İmran, Ebû Hayve ve Cahderi, nunun refi ile "şürekael cinnü” okumuşlar; İbn Ebi Able ile Muaz el - Kari de, nunun kesri ile:

"El - cinni” okumuşlardır.

Cinleri ortak kılmalarında üç görüş vardır:

Birincisi: Onlar putlara tapmada şeytanlara itâat ettiler, o şekilde onları Allah’a ortak kıldılar, bunu da Hasen ile Zeccâc, demişlerdir.

İkincisi: Melekler Allah’ın kızları, ortaklarıdır, dediler, tıpkı:

"O’nunla cinler arasında bir nesep bağı kurdular” (Saffat: 158) âyetinde olduğu gibi. Meleklere cin denilmesi, saklanıp göze görünmedikleri içindir. Bunu da Katâde, Süddi ve İbn Zeyd, demişlerdir.

Üçüncüsü: Zındıklar şöyle dediler: Allah; nurun, suyun, hayvanların ve davarların yaratıcısıdır; İblis de karanlığın, canavarların, yılanların ve akreplerin yaratıcısıdır. İşte âyet onların hakkında indi. Bunu da İbn Saib, demiştir.

"Onları O yarattı":

Bu zamirin mercii hakkında da iki görüş vardır:

Birincisi: O, ortak kılanlara râcîdir, bu takdirde mana şöyle olur: Kendilerini yaratan için ortaklar kıldılar ki, onlar yaratmazlar.

İkincisi: Cine râcîdir, o zaman da mana: Allah cinleri yarattı, şeklinde olur. Allah’ın ortağı nasıl sonradan yaratılmış olur? Bu ikisini Zeccâc, demiştir.

"Ve haraku lehu benine ve benatin":

Nâfi, mübalağa ve çokluk manası için şedde ile "ve harraku” okumuştur. Çünkü müşrikler meleklerin Allah’ın kızları olduklarını iddia ettiler; Hıristiyanlar da Mesih’i, Yahudiler de Uzeyr’i iddia ettiler, İbn Abbâs, Ebû Recâ’ ve Ebû’l - Cevza, noktasız ha, ranın şeddesi ve fe ile:

"Harrefu” okudular; İbn Semeyfa ile Cahderi de elif ve noktalı hı ile:

"Hareku” okudular.

Süddi şöyle demiştir:

"Oğullar": Yahudilerin: Uzeyr Allah’ın oğludur, Hıristiyanların: İsa Mesih Allah’ın oğludur, demeleridir.

"Kızlar” ise: Arap müşriklerinin: Melekler Allah’ın kızlarıdır, demeleridir.

Ferrâ’ da şöyle demiştir: Haraku, ihteraku, haleku ve ihteleku, iftira ettiler manasınadır.

Ebû Ubeyde de: Hareku: Kıldılar, demiştir.

Zeccâc da:

"Bilmeden": Onlar bunu bilerek değil, yalan söyledikleri için zikrettiler, demiştir.