111

Hiç şüphesiz Allah, cennet kendilerinin olmak üzere mü'minlerden canlarını ve mallarını satın almıştır. Onlar Allah yolunda savaşırlar; öldürür ve öldürülürler. Bu; Tevrat'ta, İncil’de ve Kur’ân’da kendi üzerine aldığı bir vaattir. Sözünü Allah'tan daha çok yerine getiren kinidir? Öyleyle yaptığınız alışverişten dolayı sevinin. İşte en büyük kurtuluş budur.

"Allah mü’minlerden canlarını satın aldı":

İniş sebebi şöyledir: Ensar Akabe gecesinde Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem’e biat ettikleri zaman ki, yetmiş kişi idiler, Abdullah b. Revaha: Ya Resûlallah, Rabbin ve nefsin için istediğin şartı ileri sür, dedi. O da: Rabbim için O’na ibadet edip hiçbir şeyi O’na ortak koşmamanızı şart ediyorum; Nefsim için de kendinizi koruduğunuz gibi beni de korumanızı şart ediyorum, dedi. Onlar da:

"Bunu yaparsak bizim için ne var?” dediler. O da: Cennet, dedi. Onlar da: Kârlı alışveriş, ne feshederiz, ne de feshedilmesini isteriz, dediler. Bunun üzeni bu âyet indi. Bunu da Muhammed b. Ka’b el - Kurazi, demiştir. Canın satın alınması cihad iledir. Malların satın alınması da iki türlüdür:

Birincisi: Cihada sarf etmek ile.

İkincisi: Sadakalarla. Burada satın alma mecaz yoluyla zikredilmiştir; çünkü gerçekte satın alan satın aldığı şeye sahip değildir. Meselâ:

"Allah’a kim ödünç verir?” (Bakara: 245) kavlinde olduğu gibi. Kelâmdan murat edilen şudur: Allah onlara canlarıyla mallarıyla cihadı emretmiştir ki, karşılığında onlara cenneti versin. Buna satın alma demiştir, çünkü bunda da karşılık ve bedel vardır.

Hasen de şöyle derdi. Hayır vallahi, dünyada biati alınmamış bir tek mü’min yoktur.

Katâde de şöyle demiştir: Allah onlara bedelini verdi, hem de fazlasıyla.

"Feyaktülun ve yuktelun":

İbn Kesir, Nâfi, Ebû Amr, İbn Âmir ve Âsım, malum ve meçhul kalıbıyla "feyaktülun ve yuktelun” okumuşlardır.

Hamze ile Kisâi de, meçhul ve malum kalıbıyla "feyuktelun ve yaktulun” okumuşlardır.

Ebû Ali de şöyle demiştir: Birinci kıraat şu manayadır: Onlar önce öldürürler sonra da öldürülürler. Ötekinin manasının da birinci gibi olması câizdir, çünkü vavla atıfta takdim câizdir (sıra önemli değildir), eğer takdim varsa bile

Mana şöyledir: Öldürülenlerden kalanlar da düşmanları öldürürler, meselâ

"başlarına gelen şeyden dolayı gevşemediler” (Al-i İmran: 146) kavli gibi ki, öldürülenlerden kalanlar gevşemediler, demektir. Kelâmın manası da şöyledir: Öldürseler de veyahut öldürülseler de cihatlarının karşılığı cennettir.

Zeccâc şöyle demiştir: "va’den” mana itibarı ile mensubtur, çünkü

"bienne lehümül cenneh” kavlinin manası, "va’den aleyhi hakka” demektir.

"Tevrat’ta ve İncil’de” kavli de her milletin savaşla emredildiği ve ona karşı cennetle va’dolunduğudur.

"Sözünü kim daha çok yerine getirir?": Yani kimse sözünü Allah’tan daha çok yerine getiremez, demektir.

"Sevinin": Yani bu alışverişle neşelenin, demektir.