114

İbrahim'in, babasına istiğfar etmesi, sadece ona ettiği bir vaatten dolayı idi. Onun, Allah’ın düşmanı olduğu kendine belli olunca, ondan uzaklaştı. Gerçekten İbrahim, çok niyaz eden, çok uysaldır.

"Ancak ona ettiği bir vaatten dolayı idi": Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: İbrahim babasına istiğfar edeceğini vaad etti, bu da:

"Senin için Rabbime istiğfar edeceğim” (Meryem: 47) âyetinde belirtilmektir. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem, müşrikler için istiğfar etmenin yasak olduğunu bilmiyordu, nihayet Allahü teâlâ ona haber verdi.

İkincisi: Babası, istiğfar ettiği takdirde iman edeceğini vaad etmişti; İbrahim de babasının küfür üzere ölmekle Allah’ın düşmanı olduğunu anlayınca ona dua etmeyi bıraktı. Birinciye göre

"iyyahu"daki ha zamiri Azer’e râcîdir. İkinciye göre de İbrahim’e râcîdir. İbn Semeyfa, Muaz el - Kari ve Ebû Nehik, be ile

"ebahu” okumuşlardır.

"Evvah” kelimesi üzerinde de sekiz görüş vardır:

Birincisi: O mütevazı, çok dua eden ve yalvarandır. Bunu da Abdullah b. Şeddad b. el - Hâd, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayet etmiştir.

İkincisi: O, çok dua edendir. Bunu da Zir, Abdullah’tan rivayet etmiş ve Ubeyd b. Umeyr de böyle demiştir.

Üçüncüsü: O, çok merhametlidir. Bunu da Ebû’l - Abid b. el - Amiri, İbn Mes’ûd’dan rivayet etmiş; Hasen, Katâde ve Ebû’l - Meysere de böyle demişlerdir.

Dördüncüsü: O, yakin sahibidir, bunu da Ebû Zabyan, İbn Abbâs’tan rivayet etmiş; Mücâhid, Atâ’, İkrime ve Dahhâk da böyle demişlerdir.

Beşincisi: O iman edendir, bunu da el - Avfı, Mücâhid ve İbn Ebi Talha, İbn Abbâs’tan rivayet etmişlerdir.

Altıncısı: O tesbih edendir, bunu da Ebû İshak, Ebû Meysere’den rivayet etmiştir. Said b. Müseyyeb ile İbn Cübeyr de böyle demişlerdir.

Yedincisi: O, Allah'ın azabını hatırladığı zaman ah edendir, bunu da Şa’bî, demiştir.

Ebû Ubeyde de şöyle demiştir: Evvah teevüh kökünden mübalağa kalıbıdır, manası da: Korkusundan ve Rabbinin taatine karşı titizliğinden dolayı yalvarıp yakaran, demektir. Müsakkab de şöyle demiştir:

Ben gece kalkıp da o deveye semer vurduğum zaman,

Üzgün bir adam gibi ahedip iniler.

Sekizincisi: O fakihtir, bunu da İbn Cüreyc, Mücâhid'ten rivayet etmiştir. Halim ise, günahtan yüz çevirendir.