118

(Savaştan) geri bırakılan üç kişinin de (Tevbesini kabul etti). Nihayet yeryüzü (bütün) genişliği ile başlarına dargeldi, vicdanları da kendilerini sıkıştırdı ve Allah’tan yine kendisinden başka sığınak olmadığını iyice bildiler. Sonra Tevbe etmeleri için onlara Tevbe nasip etti. Şüphesiz Allah, O, Tevbeleri çok kabul eden, çok merhamet edendir.

"Ve ales selasetil lezine hullifu": Ebû Rezin, Ebû Miclez, Şa’bî ve İbn Yamur, elifle:

"Hâlefu” okudular, Muaz el - Kari, İkrime ve Humeyd de hinin fethi ve lâm da şeddesiz olarak:

"Halefu” okudular. Ebû’l - Cevza ile Ebû’l - Âliyye de, hinin fethi ve “Lâm” ın şeddesi ile

"hallefu” okudular. Bu üç kişi,

"ötekiler de bırakılmışlardır” kavli ile murat edilenlerdir. Onların isimleri de Tevbe: 106’da geçmiş bulunuyor.

"Geri bırakılan” tabirinde iki görüş vardır:

Birincisi: Tevbeden geri bırakılandır, bunu da İbn Abbâs ile Mücâhid demişlerdir. O zaman mana şöyle olur: Ebû Lübabe ile arkadaşlarının Tevbesinden geri bırakılan üç kişi, çünkü bunlar ötekiler gibi boyun eğmediler.

İkincisi: Tebuk savaşından geri bırakılandır, bunu da Katâde demiştir. Hadisleri de Ka’b b. Malik’in Tevbesinde zikredilmiştir. Ben de onu

"el - Hadaik” kitabında rivayet ettim.

"Yeryüzü bütün genişliği ile onlara dar geldi": Şöyle ki, Müslümanlar onlarla muamele etmekten ve onlarla konuşmaktan men edildiler. Eşlerinden ayrılmaları emredildi. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem onlara yüz vermedi.

"Vicdanları da onları sıktı": Gam ve kedere boğuldular.

"Zannu": Kesin bildiler, demektir.

"Sığınacak yer yoktur": Yani Allah’tan ve azabından yine O’ndan başka sığınacak yoktur.

"Sonra Tevbelerini kabul etti": Tevbeyi tekrar etmesi, pekiştirmek ve önemini vurgulamak içindir.

"Tevbe etmeleri için":

İbn Abbâs: kendilerini düzeltmeleri için, demiştir. Başkası da: Onları Tevbeye muvaffak kıldı ki, devam etsinler ve onu iptal edecek şeye başvurmasınlar. Birilerine: Tevbe-i nasuh nedir, dediler? O da: Ka’b b. Malik ve arkadaşlarında olduğu gibi yeryüzü Tevbe edene dar gelmek ve vicdanı da onu sıkmaktır, dedi.