5

O ki, güneşi ziya, ayı da nûr yaptı. Ona menziller (evreler) takdir etti ki, yılların sayısını ve hesabı bilesiniz. Allah bunu ancak hak ile yarattı. Bilen bir topluluk için âyetlerini açıklıyor.

"Hüvellezi cealeşşemse dıyaen": Çoğunluk, tek hemze ile:

"Dıyaen” okumuşlardır; İbn Kesir ise, Kur’ân’ın her yerinde iki hemze ile:

"Dıaen” okumuştur, yani ziyalı, ışıklı demektir.

"Ayı da nûr yaptı": Yani nurlu kıldı.

"Ona menziller takdir etti (ve kadderehu menazile)": Yani kaddere lehu demektir ki, cer harfini atmıştır.

Mana da: Ona duraklar hazırladı ve ona menziller tayin etti, demektir.

Zeccâc da: Hu zamirinin aya râci olduğunu söylemiştir, çünkü yılları ve hesabı bilmek için takdir edilen odur. Güneş ile aya râci olması da câizdir; o zaman kısaltmak için birini atmıştır.

Ferrâ’ da şöyle demiştir: Eğer istersen menzil takdirini yalnız aya verirsin, çünkü aylar onunla bilinir, istersen ikisine birden verirsin, o zaman biri ile yetinilmiş olur. Meselâ:

"Vallühu ve resuluhu ahakku enyurduhu” (Tevbe: 62) âyetinde olduğu gibi.

İbn Kuteybe de şöyle demiştir: ayın menzilleri yirmi sekizdir, ayın başından yirmi sekizinci geceye kadar devam eder, sonra bir gece gizlenir. Bu menziller Arapların yağmuru onların yağdırdığına inandıkları yıldızlardır, isimleri şöyledir: Şirtan, Butayn, Süreyya, Deberan, Hak’a, Hen’a, Zira, Nesre, Tarf, Cebhe, Zübre, Sarfe, Avva, Simak, Ğafr, Zübana, îklil, Kalb, Şevle, Naim, Belde, Sa’düzzabih, Sa’dü Bula’, Sa’düssuud, Sa’dülahbiye, Ferğuddelvil mukaddem, Ferğuddelvil muahhar ve Rişa’dır ki, ikinci adı Hut (Balık burcu) dur.