10

İçinizden sözü gizleyen de onu açıklayan da, gece gizlenen de gündüz yoluna giden de (O’nca) birdir.

"Sevaen minküm":

İbn Enbari şöyle demiştir: "Sevaün", müstevin yerine kullanılmıştır, mana da: İçinizden bunu yapanlar birdir, eşittir, demektir.

"Sözü gizleyen": Yani onu gizleyip saklayan,

"onu açıklayan": Yani ilan edip duyuran, demektir.

Mana da şöyledir: Hiç şüphesiz gizli ve açık O’nun yanında birdir.

"Vemen hüve müstahfin billeyli ve saribün binnehar":

Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: Müstahfi: Gecenin karanlığına bürünendir, saribün binnehar da: Meydana çıkıp ihtiyaçları ile uğraşan demektir. Seribetil ibilü tesribü denir ki: Deve açık arazide çekip gitti, demektir. Şu beyti delil getirmişlerdir:

Bütün topluluğu damızlık hayvanlarının yanında görüyorum,

Biz ise onun yularını çözdük, o ise istediği yere gitmektedir.

Kelâmın (ayetteki cümlenin) manası şöyledir: Açık ve gizli O’nun yanında birdir. Bu, çoğunluğun görüşüdür. El - Avfi, İbn Abbâs’tan:

"Vemen hüve müstahfin": Gece şüpheli kişi, gündüz çıkarsa, insanlara suçsuz olduğunu gösterir, dediğini rivayet etmiştir.

İkincisi: Müstahfin billeyl: Meydana çıkan, sarib binnehar da: Gizlenen demektir. Çünkü inserebel vahşü denir ki: Vahşi hayvan inine girdi, demektir. Bu, Ahfeş’in görüşüdür. Kutrub da böyle demiştir. Cerir de buna şu sözü delil getirmiştir: Hafeytüşşey’e: Bir şeyi açığa çıkarmaktır.

"Ekâdu uhfiha” (Taha: 15) da böyledir ki, ben onu (kıyameti açığa çıkarmak üzereyim) demektir. Şöyle demiştir: Gizlenene sarib denilmesi, sereb'e yani yer altına, deliğe girmesindendir.