50

Hani, Rabbin meleklere, "Âdem’e secde edin “demişti de, İblis hariç secde etmişlerdi. O, cinden olup Rabbinin emrinden çıktı. Onu ve zürriyetini benden başka dostlar mı ediniyorsunuz? Oysa o, sizin için bir düşmandır. Bu trampa zâlimler için ne kötüdür!

Sonra Allahü teâlâ Peygamberine bu, fakirlerin meclisinde oturmaktan kibirlenenlere îblis’in kıssasını ve kibrin onun başına neler getirdiğini hatırlatmasını emretti ve:

"Hani, demiştik", dedi, yani bunu da zikret, buyurdu.

"Cinden oldu":

Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: O, bu nas (metin)den dolayı gerçekten cinden idi, bunu söyleyenler onun zürriyetinin olup meleklerin ise zürriyetinin olmamasını delil getirmişlerdir. Melekler Allah’ın elçileridir, onlar küfürden korunmuşlardır.

İkincisi: O, meleklerden idi, "cin"den denilmesi, onun cin denen melekler türünden olmasındandır. Bunu da İbn Abbâs, demiştir. Biz de bunu Bakara: 34’te şerh etmiş bulunuyoruz.

"Rabbinin emrinden çıktı":

Bunda da üç görüş vardır:

Birincisi: Rabbinin itâatinden çıktı, Araplar: Fesekatür rutabetü min kışriha derler ki: Taze hurma kabuğundan çıktı, demektir. Bunu da Ferrâ’ ile İbn Kuteybe, demişlerdir.

İkincisi: Emredilip de isyan etmesiyle fasık oldu; bu da Rabbinin emrinden çıkmasına sebep oldu.

Zeccâc şöyle demiştir: Bu; Halil ile Sibeveyh’in görüşüdür, bizce hak olan da budur.

Üçüncüsü: Rabbinin emrini reddetmekten fasık oldu, bunu da Zeccâc, Kutrub'tan hikaye etmiştir.

"Onu ve zürriyetini benden başka dostlar mı ediniyorsunuz?": Yani ona icabet etmekle onun tarafını mı tutuyorsunuz? Hasen ile

Katâde: Zürriyeti, evlatlarıdır, demişlerdir; çünkü onlar da insanoğlu gibi ürerler.

Mücâhid de: Onun zürriyeti şeytanlardır, demiştir. Onun zürriyetinden biri, îblis’in çarşıda sancağını taşıyan Zelenbur’dur. Bir de Sebr vardır ki, o da musibetlerle ilgilidir. A’ver ise: Riya ile görevlidir. Misvat da: Halkın diline asılsız haberler atmakla görevlidir. Dasim ise: Bir insan evine girer de selam vermez ve Allah’ın ismini anmazsa, yemek yediği zaman onunla beraber yer. Bazı ilim adamları şöyle demişlerdir: İnsanın hatası kibirde ise artık onun için umut besleme. Eğer şehvette ise, ondan da umudunu kesme. Çünkü îblis’in günahı kibir idi, Âdem’in günahı ise şehvet idi.

"Zâlimler için trampa olarak ne kötüdür":

Bunda da üç görüş vardır:

Birincisi: Zâlimleri bedel edinmek ne kötüdür.

İkincisi: Şeytan ne kötüdür.

Üçüncüsü: Şeytan ve zürriyeti ne kötüdür. Bunları İbn Enbari zikretmiştir.