51

Onları ne göklerin ne de yerin yaratılışına ne de kendilerinin yaratılışına şahit tutmadım. Ben, saptıranları yardımcı da tutmadım.

"Ma eşhettühüm halkas semavati velardı": Ebû Cafer ile Ebû Şeybe:

"Maeşhednahüm” okumuşlardır.

İşaret edilen bu kimseler hakkında da dört görüş vardır:

Birincisi: İblis ve zürriyetidir.

İkincisi: Meleklerdir.

Üçüncüsü: Bütün kâfirlerdir.

Dördüncüsü: Bütün halktır, mana da: Onları yaratırken onları şahit tutmadım, demektir. Bu da yardımcıya ihtiyacı olmadığını ve kudretinin mükemmelliğini ilan etmektir.

"Ne de kendilerinin yaratılışına": Yani bazısını bazısının yaratılışına şahit, etmedim, bazısını yaratmada da bazısından yardım istemedim, demektir.

"Ben saptıranları yardımcı da tutmadım": Yani şeytanları demektir.

"Adud": Yardımcı ve destekçi, demektir. Adud (pazu) yardımcı manasında çok kullanılır, çünkü o, elin dayanağıdır.

Zeccâc şöyle demiştir; İ’tidad: Güçlenmek ve yardım istemektir. İ’tedattu bifülanin derler ki: Ondan yardım istedim, demektir.

Yardımlarını istemediği konusunda da iki görüş vardır:

Birincisi: O, dostluktur,

Mana da şöyledir: Ben saptıranları dost edinecek değilim. Bunu da Mücâhid demiştir.

İkincisi: O, göklerle yerin yaratılmasıdır, bunu da Mukâtil, demiştir. Hasen, Cahderi ve Ebû Cafer, tenin fethası ile

"ma künte” (sen değilsin) okumuştur.