52

Hatırla o günü ki, (Allah):

"İddia ettiğiniz ortaklarımı çağırın” der. Onlara cevap vermediler ve aralarına tehlikeli bir uçurum kılmışızdır.

"Ve yevme yekulu": Hamze, nun ile "nekulu” okumuştur, yani kıyamet gününde deriz,

"nadu şürekaiye (ortaklarımı çağırın)": Ortakları onların iddiasına göre kendisine nisbet etti. Maksat: Onları çağırın da sizden azabı savsınlar veyahut size şefaat etsinler, demektir.

"İddia ettiğiniz": Yani ortaklar dediğiniz.

"Onları çağırmışlardır ve aralarına koymuşuzdur":

İşaret edilen kimseler hakkında da iki görüş vardır:

Birincisi: Onlar müşriklerle ortaklar, yani putlardır.

İkincisi: Hidayet ehli ile dalâlet ehlidir.

"Mevbık": Bunun manasında da altı görüş vardır:

Birincisi: Tehlikeli yerdir, bunu da İbn Abbâs, Katâde ve Dahhâk, demişlerdir.

İbn Kuteybe de şöyle demiştir: Onlarla İlâhlarının arasına tehlikeli bir yer kılmışızdır, demiştir. Aynı kökten olarak: Evbekathu zunubuhu, derler ki: Günahları onu helak etti, demektir.

Zeccâc da, mana şöyledir, demiştir: Onların arasına onları helak edecek bir azap koyduk. Buna göre mevbık: Tehlike demektir. Vebika, yeybeku, ve ye’baku, vebekan ve vebeka, yebiku, vubukan fehüve vabikun diye çekimi yapılır.

Ferrâ’ şöyle demiştir: Dünyada ilişki kurmalarını onlar için âhirette tehlike kıldık. Bu görüşe göre beyn, ilişki manasınadır, tıpkı nurıun zammesiyle okuyanın:

"Lekad tekatta beynüküm” (En’am: 94) kavli gibi (ilişiğiniz kesilmiştir).

İkincisi: Mevbık: Sapıklarla doğruları birbirinden ayıran derin bir deredir. Bunu da Abdullah b. Ömer, demiştir.

Üçüncüsü: Cehennemde bir deredir, bunu da Enes b. Malik ile Mücâhid, demişlerdir.

Dördüncüsü: Mevbık’ın manası: Düşmanlıktır, bunu da Hasen, demiştir.

Beşincisi: O, hapishanedir, bunu da Rebi’ b. Enes, demiştir.

Altıncısı: O, randevu yeri / zamanıdır. Bunu da Ebû Ubeyde, demiştir.

İbn Enbari şöyle demiştir: Eğer: "Neden "mevbıkan” dedi de, mimin zammesiyle

"mubikan” demedi, çünkü onun manası, helak edici azaptır?” denilirse.

Cevap şöyledir: O, cehennemde bir hapishanenin ismidir, isimlerde ise kıyas olmaz; bundan biliniyor ki,

"mevbık” mef il veznindedir, evbekahullahu deyiminden gelir ki: Allah onu helak etti, demektir. Mimi de varlıklara isim olan

"mev’id, mevlid ve mahtid’de olduğu gibi meftuhtur.