56

Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin ki, merhamet olunasınız.

"Allah içinizden iman edenlere va’detti": Ebû Abdurrahman el - Hakim, "Sahih"inde Übey b. Ka’b hadisi olarak şöyle rivayet etmiştir: Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem ashabı ile Medine’ye gelip de ensar da onları barındırınca, Araplar onlara karşı ittifak kurdular; onlar da sİlâhla yatar sİlâhla kalkarlardı.

"Biz de yaşar da emniyet yüzü görür müyüz, Allah’tan başka kimseden korkmaz mıyız?” dediler. Bunun üzerine bu âyet indi.

Ebû’l - Âliyye de şöyle demiştir: Allahü teâlâ Resul’ünü Arap yarımadasına hakim kılınca, sİlâhı bırakıp emin oldular. Sonra Allah, Nebisinin ruhunu kabzetti; Ebû Bekir’in, Ömer’in ve Osman’ın hilafetlerinde de emniyette idiler. Nihayet olanlar oldu ve nimete nankörlük ettiler. Allah da içlerine korku saldı; onlar hallerini değiştirince, Allah da onlardaki nimetini değiştirdi.

Ebû Salih, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir: Bu, Allahü teâlâ’nın ümmet-i Muhammed’e Tevrat ve İncil’de ettiği vaattir.

Mukâtil şu iddiada bulunmuştur: Mekke kâfirleri Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem ile Müslümanları Hudeybiye senesinde geri çevirince, Müslümanları Keşke Allah bize Mekke’yi fethettirse, dediler. Bunun üzerine bu âyet indi.

"Leyestahlifen nehüm": Onları kendilerinden öncekilerin yerine geçirecektir, demektir.

Mana da şöyledir: Arap ve acem kâfirlerinin topraklarını onlara miras kılacak; onları krallar, idareciler ve ülkenin sakinleri yapacaktır. Mukâtil’e göre, yerden maksat, Mekke’dir.

"Kemes tahlefen nellezine min kablihim":

Ebû Bekir, Âsım'dan, tenin zammı ve “Lâm” ın kesri ile "kemestuhlife” okumuştur. Onlardan da İsrâil oğullarını kastetmiştir. Şöyle ki: Mısır'da zorbalar helak olunca, Allah onların topraklarını, yurtlarını ve mallarını onlara geçirdi.

"Elbette dinlerini yerleştirecektir": O da İslâm’dır, yerleştirmek de onu bütün dinlere üstün kılmaktır.

"Veleyübed dilen nehüm": İbn Kesir, Ebû Bekir, Eban ve Ya’kûb , benin sükunu, dal da şeddesiz olarak "vele yübdilen nehüm” okumuşlardır.

"Korkularından sonra güvenliğe": Çünkü onlar mazlum ve ezilmiş idiler.

"Bana ibadet ederler": Bu da onları öven yeni söz başıdır.

"Kim bundan sonra nankörlük ederse": Bu nimetlere karşı, yani kim bunların hakkını inkâr ederse, demektir.

Müfessirler: Bu nimeti ilk inkâr edenler Osman’ı öldürenlerdir, demişlerdir.