27

O ki, yaratmaya başlar ve onu tekrar eder. O, O’na pek kolaydır. Göklerde ve yerde en yüce misal O’nundur. O mutlak galip, hikmet sahibidir.

"Ve hüve ehvenü aleyhi":

Bunda da dört görüş vardır:

Birincisi: Yaratmayı tekrar etmek O’nun için başlamaktan daha kolaydır, gerçi hepsi de ona kolaydır, bunu da Mücâhid ile Ebû’l - Âliyye demişlerdir.

İkincisi:

"Ehven” "heyyin” manasınadır, mana da: Ona kolaydır, demektir. Bazen

"ef'al” kalıbı, "fail” kalıbının yerine konulur, meselâ ezanda, Allahu ekber kavli, Allahu kebir yerinde kullanılmıştır. Şair Ferezdak şöyle demiştir:

Göğü yükselten Allah bize öyle bir bina yapmıştır ki,

Dayanakları sağlam ve uzundur.

Man b. Evs el - Müzeni de şöyle demiştir:

Hayatına yemin ederim ki, ben korkuyorum;

ölümün hangimize daha önce geleceğinden.

Ve inni levecilün demeklir. Başkası da şöyle demiştir:

Sabahleyin kalktım, senden yüz çeviriyorum,

Sana yemin ederim ki, yüz çevirmekle beraber sana meyyalim.

Şöyle bir beyit de aktarmışlardır:

Bazı adamlar ölmemi arzuluyorlar, eğer ölürsem,

Bu yol yalnız benim gittiğim yol değildir ki,!

Yani, evhad’i, vahid yerinde kullanmıştır. Bu, Ebû Ubeyde’nin görüşüdür. Bu, Hasen ile Katâde’den de rivayet edilmiştir, Übey b. ka’b, Ebû İmran el - Cevni ve Cafer b. Muhammed, "ve hüve heyyinûn aleyhi” okumuşlardır.

Üçüncüsü: O, kullara akıllarının ereceği şekilde hitap etmiş; onlara öldükten sonra dirilmenin kemli takdir ve kararlarında başlamaktan daha kolay olması gerektiğini bildirmiştir; binaenaleyh kim baştan yaratmaya kadir ise öldükten sonra diriltmek onun için daha kolay olur. Bu; Ferrâ’, Müberrid ve Zeccâc’ın tercihi, Mukâtil’in de görüşüdür. Bu görüşlere bakılırsa

"aleyhi” deki “He” zamiri Allahü teâlâ’ya râci olur.

Dördüncüsü: “He” zamiri mahluka incidir, çünkü onu meni, sonra kan pıhtısı, sonra bir çiğnem et şeklinde O yarattı; kıyamet gününde de ona

"ol” der, o da oluverir. Bunu Ebû Salih, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir; Kutrub’un tercihi de budur.

"En yüce misal O’nundur":

Müfessirler şöyle demişlerdir: En yüce sıfatlar O’nundur "göklerde ve yerde": O da O’ndan başka İlâh’ın olmadığıdır.