7

O ki, yarattığı her şeyi güzel yaptı ve insanı yaratmaya çamurdan başladı.

"O ki, yarattığı her şeyi güzel yaptı":

Bunda da beş görüş vardır:

Birincisi: Onu güzel yaptı.

İkincisi: Her şeyi sağlam yaptı, bu ikisi İbn Abbâs’tan rivayet edilmiştir. Birincisini Katâde, İkincisini de Mücâhid, demiştir.

Üçüncüsü: Onu bildi, kimseden öğrenmedi, nitekim fülanün yiihsinü keza denir ki, bir şeyi bilmektir. Bunu da Süddi ile Katâde, demişlerdir.

Dördüncüsü: Mana şeyledir: Yarattığı her şeye muhtaç olduğu şeyi ilham etti; sanki onlara bütün bunları bildirmiş ve ihsan etmiş gibidir, bunu da Ferrâ’, demiştir.

Beşincisi: Her şeye yaratılışını ihsan etti, bunu da Maverdi, nakletmiştir.

"Halkahu": Bunda da iki kıraat vardır: İbn Kesir, Ebû Amr ve İbn Âmir, sakin lâm ile

"halkalın” okumuşlar; kalanlar da lamı harekelemislerdir.

Zeccâc şöyle demiştir: Metinli olması mazi fiili, sakin olması da bedel olması mülahazasıyladır. O zaman mana: Yarattığı her şeyi güzel etti, olur. Ebû Ubeyde de, mana şöyledir demiştir: Her şeyin yaratılışını güzel etti Araplar böyle der, takdim ve tehir ederler.

"insanı yaratmaya çamurdan başladı": Yani Âdem’i, demektir.