19

Size karşı pek cimri olarak. Korku geldiği zaman onların sana ölümden bayılan gibi gözleri dönerek baktıklarını görürsün. Korku gidince de sizi sivri dilleriyle incitirler. Hayra karşı pek cimriler olarak. İşte onlar iman etmediler; Allah da onların amellerini boşa çıkardı. Bu da Allah’a kolaydır.

"Size karşı pek cimri olarak (eşihhaten aleyküm)":

Zeccâc: O, hal olarak mensubtur, Mana da şöyledir, demiştir: Harbe ancak özür beyan etmek için ve size karşı cimri olarak gelirler.

Cimrilik ettikleri şeyde de müfessirlerin dört görüşleri vardır:

Birincisi: Hayra cimri olarak, bunu da Mücâhid, demiştir.

İkincisi: Allah yolunda harcamaya.

Üçüncüsü: Ganimete, bu ikisi Katâde'den rivayet edilmiştir.

Zeccâc da: Zafer ve ganimete, demiştir.

Dördüncüsü: Sizinle savaşmaya, bunu da Maverdi nakl etmiştir.

Sonra korkaklıklarını haber verip "korku geldiği zaman” dedi. Yani savuş başladığı zaman demektir.

"Onların sana ölümden bayılan gibi gözleri dönerek baktıklarını görürsün":Yani gözleri ölümden bayılan insanın dönmesi gibi döner. O da ölümü yaklaşıp ölüm sebepleri kendisini bürüyen kimsedir. Çünkü o, korkar ve aklı gider, gözü açık kalır, bir türlü kapanmaz. İşte bunlar da öyledir, çünkü onlar da öldürülmekten korkarlar.

"Korku gittiği zaman sizi incitirler":

Ferrâ’: Emniyet konusunda konuşarak sizi incitirler, demiştir. "Sivri dillerle": Bozuk ve yaralayıcı dillerle. Araplar, sad ile salakukiim derlerse de bu, kıraalta câiz değildir. Bu da Ferrâ’’nın görüşüdür. Übey b. Ka'b, Ebû’l - Cevza, Ebû İmran el - Cevni, İbn Ebi Able vd. sad ile okumuşlardır.

Zeccâc şöyle demiştir: "Selekuküm"ün manası: Size ganimet konusunda ağır ve özlü ifadelerle hitap ederler. Hatîbün mislakda: Beliğ konuşan hatiptir.

"Hayra karşı pek cimri olarak": Yani onlar mala ve ganimete karşı pek cimri olarak size hitap ederler, demektir. Kelade de şöyle demiştir: Ganimet dağıtma zamanı olunca size dil döker: Bize de verin, siz ona bizden daha haklı değilsiniz, derler. Ama savaş anında insanların en korkağı ve hakkı en az müdafaa edenidirler. Ganimet anında ise toplumun en cimrisidirler.

Burada hayırdan ne murat edildiği hususunda da üç görüş vardır:

Birincisi: O, ganimettir.

İkincisi: Allah yolunda harcayacakları mata karşı cimrilik, demektir.

Üçüncüsü: Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem’in zaferine karşı, demektir.

"Onlar iman etmediler": Yani onlar iman gösterdiler, mü’min değildirler. Nifaklarından dolayı da

"Allah amellerini boşa çıkardı":

Mukâtil şöyle demiştir: Cihatlarını iptal etti, çünkü o, imanla yapılmış değildi.

"Bu oldu": Boşa çıkarma

"Allah'a kolay oldu".