56

Bir nefsin:

"Allah'ın yanında ettiğim kusurdan dolayı eyvah başıma. Gerçekten ben alay edenlerdendim” demesinden önce (çalışın).

"Bir nefsin demesinden önce": Müberrid, mana şöyledir, demiştir: Bir nefis böyle demeden önce, bir nefsin böyle demesinden sakınarak.

Zeccâc da şöyle demiştir: Bu sözü söyleyecek hale düşme korkusundan önce.

"Ya hasreta": Eyvah başıma, eyvah pişmanlık ve üzüntüme, demektir. Tahassür: Kaçan şeye kederlenmektir.

"Hasrela"daki elif, mütekillim yassıdır, manada, izafetle: Ya hasreti (ey üzüntüm!) demektir.

Ferrâ’ şöyle demiştir: Araplar feryat manası taşıyan her sözde yayı elife çevirir ve onu dua tarzına aktarırlar. Araplar çoğu zaman bu eliften sonra bir he getirirler, bazen de onu merfu getirirler. Hasen, Ebû’l - Âliyye, Ebû İmran ve Ebû'l - Cevza, nefse muzaf ederek te’nin kesresi ile

"ya hasreti” (ey üzüntüm) okumuşlar; Muaz el - Kari ile Ebû Cafer de teden sonra elif ve meftuh ye ile "ya hasretaye” okumuşlardır.

Zeccâc da şöyle demiştir:

Ferrâ’ henin fethi ile "ya hasretahe alâ keza” ve zam ve kesr ile "ya hasretahu” (ya hasretahi) şekillerinin de câiz olduğunu iddia etmiştir. Bütün nahivciler vasıl halinde bu yenin yerinde bırakılmasını câiz görmezler.

"Allah’ın yanında":

Bunda da beş görüş vardır:

Birincisi: Allahü teâlâ'ya İtâatta, bunu da Hasen, demiştir.

İkincisi: Allah hakkında, bunu da Said b. Cübeyr, demiştir.

Üçüncüsü: Allah'ın emrinde, bunu da Mücâhid ile Zeccâc, demişlerdir.

Dördüncüsü: Allah’ın zikrinde, bunu da İkrime ile Dahhâk, demişlerdir,

Beşincisi: Allah’ın yakınlığında. Ferrâ’’dan: Cenb, yakınlıktır, yani Allah'ın yakınlığında ve himayesinde dediği rivayet edilmiştir. Fülanün yeişü fi cenbi fülanin derler ki, onun yakınında ve himayesinde yaşıyor, demektir. Buna göre

Mana şöyledir: Allah'ın yakınlığını yani cenneti istemedeki kusurumda.

"Gerçekten ben alay edenlerden idim": Yani ben dünyada başka değil ancak Kur’ân ve mü’minlerle alay edenlerden idim, demektir.