14

İman edenlere söyle, Allah’ın günlerini ummayan kimseleri bağışlasınlar ki, Allah bir toplumu kazandıkları şeyle mükafatlandırsın.

"İman edenlere söyle, bağışlasınlar...": Âyetin

iniş sebebinde dört görüş vardır.

Birincisi: Ashap Mustalık oğulları savaşında Müreysi denen bir kuyunun başına indiler; Abdullah b. Übey, su çekmesi için kölesini kuyuya gönderdi, gelince: "Niçin geç kaldın?” dedi. O da: Ömer'in kölesi, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in kırbaları, Ebû Bekir’in kırbaları doluncaya kadar kimseye su çektirmedi, sonra da efendisinin kırbalarını doldurdu, dedi. Bunun üzerine Abdullah:

"Bizimle onlar şuna benzeriz dedi ve: Köpek besle seni ısırsın atasözünü (besle kargayı oysun gözünü) söyledi. Onun bu sözü Ömer’e ulaştı; ona doğru gitmek üzere kılıcını kuşandı; hemen bu âyet indi. Bunu Atâ’, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir.

İkincisi:

"Kim Allah’a güzel bir ödünç verir” (Bakara: 245) âyeti inince, Medine’de Finhas adında bir Yahudi: Muhammed'in Rabbi muhtaç düştü, dedi. Ömer bunu işitince, yine kılıcına sarıldı, onu aramak üzere çıktı. Cebrâil aleyhisselam da bu âyeti indirdi. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Ömer’in arkasından adam gönderdi, gelince: Ey Ömer, kılıcını kınına sok, dedi ve ona bu âyeti okudu. Bunu Meymun b. Mihran, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir.

Üçüncüsü: Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem'in Mekke halkından ashabından birkaç kişi savaş emredilmeden önce müşriklerden çok eziyet görüyorlardı; bunu Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem’e şikayet ettiler; bunun üzerine bu âyet indi. Bunu da el - Kurazi ile Süddi, demişlerdir.

Dördüncüsü: Kureyş kâfirlerinden biri Ömer b. Hattab’a sövdü, Ömer onu yakalamak istedi, bu âyet bunun üzerine indi. Bunu da Mukâtil, demiştir.

Âyetin manası şöyledir: Kul lillezine amenuğfiru, ancak şart ve cezaya benzetilmiştir, meselâ şu âyette olduğu gibi:

"Kul li-ibadiyellezine amenu yukımussalate” (İbrahim: 31). Bunun açıklaması da yukarıda geçmiştir.

"Ummayanları"; Yani Allah’ın geçmiş milletlerdeki olaylarından korkmayanlar demektir; çünkü ona inanmıyorlar, o nedenle O'nun azabından korkmazlar, Şöyle de denilmiştir: Allah onlara nimet verdi mi vermedi mi bilmezler.

"Allah'ın günleri"nin manası da İbrahim suresi, âyet: 5’te geçmiştir.

Müfessirlerin çoğunluğu bu âyetin mensuh olduğu kanaatindeler; çünkü âyet müşriklerden yüz çevirmeyi içermektedir.

Onu nesheden üzerinde de üç görüş halinde ihtilaf etmişlerdir:

Birincisi: O,  

"faktülül müşrikine” (Tevbe:5) kavlidir. Bunu da Ma’mer, Katâde’den rivayet etmiştir.

İkincisi: O, Enfal: 75’teki

"Teimma teskafennehüm” kavli ile Beraet: 36'daki

"ve katilül müşrikine kâffeten” kavlidir. Bunu da Said, Katâde’den rivayet etmiştir.

Üçüncüsü:

"Üzine lillezine yukalehine biennehüm zulimu” (Hac: 38) âyetidir. Bunu da Ebû Salih, demiştir.

"Liyecziye kavmen": İbn Âmir, Hamzeve Kisâi, nun ile "linecziye” okumuşlardır. "Kavmen de” kâfirlerdir. Sanki: Onları siz cezalandırmayın, biz cezalandıracağız, demiş gibidir.