19

Ölüm sarhoşluğu gerçek olarak geldi. İşte senin kaçtığın şey budur.

"ölüm sarhoşluğu geldi": O da insanı bürüyen, aklını bastıran ve öleceğini gösteren ölüm dalgınlık ve şiddetidir.

"Gerçekle”

Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: Manası şöyledir: ölüm gerçeği ile geldi.

İkincisi: Ahiret işinden gerçekle geldi; insan için ahiret işinden açık olmayan şeyi açığa çıkardı. Bu iki mülahazayı da Ferrâ’ ile İbn Cerir zikretmişlerdir.

Ebû Bekr es - Sıddik radıyallahu anh: "Ve caet sekretül hakkı bilmevti” (hak sarhoşluğu ölümle geldi) okumuştur.

İbn Cerir bu okuyuşun iki mülahazası vardır, demiştir:

Birincisi: Hakk’ın Allahü teâlâ olmasıdır, o zaman mana şöyle olur: Allah'ın dalgınlığı (Allah’tan gelen dalgınlık) ölümle geldi.

İkincisi: Sarhoşluğun ölüm olmasıdır, o zaman da kendi nefsine muzaf kılınmış olur, meselâ

"lehüvel hakkul yakıyn” (Vakıa: 95) kavli gibi. Bu durumda mana şöyle olur: Gerçek sarhoşluk ölümle geldi” bu durumda

"hak” önce zikredilmiştir. Ebû Mes’ud ile Ebû İmran şöyle okumuşlardır: "Ve caet sekeratü” bunda cemi sığasıyla okunmuş,

"el- hakku bilmevti” denmekle de hak önce gelmiştir. Übey b. Ka'b ile Said b. Cübeyr, cemi sığasıyla "ve caet sekeratül mevti bihkak” okumuşlardır ki, hak ertelenmiş olur.

"İşte bu": Yani o zaman insana şöyle denir

"işte bu” yani bu ölüm "senin kaçtığın şeydir": Yani kaçıp firar ettiğin şeydir.

İbn Abbâs da: Hoşlanmadığın şeydir, demiştir.