21

Her nefis yanında bir sürücü ve bir şahitle geldi.

"Onunla beraber bir sürücü vardır":

Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: Sürücü: Melektir ki, onu mahşer yerine sürer, bunu da Ebû Hureyre demiştir.

İkincisi: O yanındaki şeytandır ki, ona, sürücü denilmiştir; çünkü onu teşvik etmese de onu takip eder.

"Bir de şahit":

Bunda da üç görüş vardır:

Birincisi: O, ameline şahitlik eden melektir, bunu da Osman b. Affan ile Hasen, demişlerdir.

Mücâhid de: İki melek sürücü ve şahittir, demiştir.

İbn Saib de şöyle demiştir: Sürücü: Kötülüklerini yazandır, Şahit de: İyiliklerini yazandır.

İkincisi: O, insana şahitlik eden ameldir, bunu da Ebû Hureyre, demiştir.

Üçüncüsü: insanın ameline şahitlik eden elleri ve ayaklarıdır, bunu da Dahhâk, demiştir.

Bu âyetler genel midir, özel midir?

Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: O geneldir, bunu da cumhûr, demiştir.

İkincisi: Kafire özeldir, bunu da Dahhâk ile Mukâtil, demişlerdir.